Gripla

						22                                                  GRIPLA

*brúsa í merkingunni 'breiða úr sér, tútna út', sbr. nmáll. brusa í þeirri

merkingu og d. bruse í merkingunni 'breiða vel úr sér til allra hliða;

standa út í loftið' ('om fjer, haarvækst, klædestof olgn.: brede sig fyldigt

ud til alle sider; strutte' (ODS)). í TorpEtym. er talið, að brusa í þess-

ari merkingu sé skyld nmáll. bruse 'einir; hafur með hártopp á enni',

og í ODS er sagt, að bruse í merkingunni 'breiða úr sér' sé ef til vill

skyld norrænu brúsi og n. bruse 'hártoppur; hafur með hártopp á enni'.

Norsku sögnina táknar Torp briísa, en það gæti bent til, að hún hefði

verið *brusa í fornnorrænu (þ. e. forníslenzku og fornnorsku). Þetta

þarf þó engan veginn að vera, sbr. nmáll. húm: ísl. húm, nmáll. skúma:

ísl. skúma, skúmur. Það er því alls ekki öruggt, sem segir í HellqEtym.

(undir brusa), að sænska sögnin brusa = d. bruse (úr mlþ. brusen) sé 'i

avljudsförh. till det inhemska n. brusa, udbreda sig, sválla'. Ég tel rétt

að gera ráð fyrir tveimur möguleikum, að til hafi verið í fornnorrænu

*brusa (í hljóðsk. við brúsi) eða sögnin *brúsa (með sama hljóðskipta-

stigi og brúsi).

Niðurstaðan um orðmyndunina er sú, að brúsi sé gerandnafn af

brúsa, þ. e. 'sá, sem breiðir úr sér, tútnar'. Slíkar myndanir eru á elzta

stigi algengari af hvarfstigi, en ekki er það algilt, sbr. Meid 1967, 93,

og AJSuff. 31. Athugandi er, að brúsi virðist ekki vera mjög gömul

myndun, þar sem orðið er því nær aðeins kunnugt af vesturnorrænu

svæði.

V

Ég hygg, að framan greindar skýringar á hinu forna orði brúsi 'hafur'

og norska orðinu bruse í fyrr greindum merkingum séu réttar. Hafur-

inn hefir þannig fengið brúíanafnið af háralagi eða skeggi. Hins vegar

sé ég ekki, að skýringin í VriesEtym. ('der dahinstiirmende') fái staðizt,

enda styðst hún ekki við þá merkingu í *brúsa (*brusa), sem kunn er af

vesturnorrænu svæði.

Áður hefir verið vikið að orðinu Brúsi (brúsi) sem mannsnafni, jöt-

unsheiti og viðurnefni. Ég fullyrði ekki, hvernig á að skýra þessa notkun

orðsins, sbr. það, sem sagt er á bls. 20 hér að framan. En samt virðist

mér liggja í augum uppi, að orðið sé leitt af *brúsa í framangreindum

merkingum.

JÓ (OH) segir, að brúsi geti verið hundsheiti eða nánara tiltekið:

'nafn hunda annaðhvort af því að þeir hafa hrokkið hár eða (dregið)