Gripla

						42                                                  GRIPLA

möder Jöns i Efranese Jonssonar atte Helgavatz Jon. Gysle og gudrun,

hans bórn og þeirra a zedle]'.6

Lærði-Gísli, sem þannig er nefndur í handriti Jóns á Lambavatni,

hafa menn talið að væri Gísli Jónsson sem bjó í Melrakkadal og heim-

ildir eru um að kallaður var hinn lærði.7 Foreldrar hans hafa verið

Helgavatns-Jón og Eyvör Sturladóttir, en bróðir hans Jón Jónsson í

Efranesi,8 ef marka má ættartölugreinarnar báðar í handriti Jóns á

Lambavatni og í AM 257 fol.

Um Jón á Helgavatni eru heimildir fáskrúðugar. Þó eru kvæði eignuð

honum í handritum, og talið er að hann sé Jón Jónsson á Helgavatni,

sá sem Guðbrandur biskup Þorláksson ræðir um í bréfi, dagsettu 20.

mars 1612.9 í bréfi Guðbrands er vikið að draumum, vitrunum og

spáförum Jóns og að skiptum hans við huldufólk. Bréfið er markverð

vísbending um alþýðutrú hér á landi á tímum biskups, og verður þó að

hafa í huga að það er sett saman af kennimanni kirkjunnar og beinist

að einstaklingi. Ætti fyrst og fremst að mega líta á það sem vitnisburð

um heimilið á Helgavatni og viðhorf sem líklegt er að þar hafi mótað

Gísla, son Jóns, í uppvexti. Bréf Guðbrands sem er varðveitt í frumriti

er á þessa leið:

Fyrr meir þa Jon heitinn Logmadur hielltt Þýngeyra Klaustur for Jon

Jonsson aa Helgavatnne med drauma/ vitraner og spaafarer/ hvar af

6  Við lok kaflans Um herra Gissur Einarsson og hans œtt á bls. 100 stendur

á spássíu við hornklofagrein: 'Parentesi inclusa eru additamentum med hende

Sigurdar Jönssonar lógmanns'. Óvíst er hvort þetta á einnig við um hornklofa-

greinina á bls. 72, en hafi hún verið með hendi Sigurðar lögmanns í forriti að

AM 257 fol. er hún samin ekki síðar en 1677, á því ári sem lögmaður lést.

7  Sjá t. a. m. greinina úr Vatnsfjarðarannál hér á eftir og fyrirsögn í AM 722

4to, sem prentuð er í skrá Kálunds, AMKat. II 151: 'Kuolld uysur ordtar af Ione

fodur Gysla Ion sonar sem bio j mel Racka Dal sem marger menn kalla hinn

lærda.' f útg. Ólafs Davíðssonar, ÍGSVÞ IV 98-100, eru tóustefnur, eignaðar

'lærða Gísla í Melrakkadal'.

8  Jón Jónsson frá Efranesi er þannig nefndur í Alþingisbókum íslands VI, Rvk.

1933-40, bls. 457, þar sem lýst er hesti sem honum hvarf á alþingi 1659. Samkv.

mannanafnaskrá, sem Einar Bjarnason gerði við þetta bindi alþingisbókanna, var

Jón bóndi í Efranesi í Stafholtstungum (bls. 738); í staðanafnaskrá, sem útg. Einar

Arnórsson samdi, stendur Efranes í Stafholtstungum, með spurningarmerki (bls.

759). Annað Efranes er í Skefilsstaðahreppi, Skag.

9  Páll Eggert Ólason, Menn og menntir III 734-5 og IV 663-4. — Bréfið er í

Þjóðskjalasafni íslands, Varia II. Áður pr. í Sunnanfara X 13-14.