Gripla

						NOKKRAR  ÍSLENSKAR  HELGIMYNDIR                      75

Með öðrum orðum, fundið er skýrt, tímasett dæmi um að prentuð mynd

hafi, við lok miðalda, verið höfð sem fyrirmynd að handritalýsingu.

III

Eitt þeirra refilsaumsklæða sem fyrrgreind rannsókn mín nær til er

altarisklæði úr Draflastaðakirkju í Fnjóskadal (Þjms. 3924; 4. mynd).

Hefur klæði þetta ýmist verið talið frá 14.-15. öld,5 sennilega frá 15.

öld,6 eða frá um 1390-1403.7 Eftir leiðum sem ekki verða greindar hér,

en væntanlega birtar síðar í heildarriti um íslenskan refilsaum, hafði

ég hins vegar tímasett Draflastaðaklæðið, ásamt nokkrum refilsaums-

klæðum öðrum, til fyrri hluta 16. aldar, einna helst til annars fjórðungs

aldarinnar.8 En eftir að ég kom auga á hin ótvíræðu tengsl milli mynda

Ólafs helga í AM 160 4to og Breviarium Nidrosiense fór ég að huga að

öðrum myndum í síðarnefndri bók, og svo ótrúlegt sem það kann að

virðast kom í Ijós að þar fannst greinileg fyrirmynd, bein eða óbein, að

Maríumyndinni á Draflastaðaklæðinu miðju (5. og 6. mynd).

Við fyrstu sýn var skyldleikinn einkum áberandi í stellingum Jesú-

barnsins. En við nánari athugun mátti sjá fleira skylt: uppbyggingu

myndarinnar allrar, heildarsvip Maríu meyjar, handaburð hennar, sér í

lagi vinstri höndina, handlegginn sem kemur undan skikkjunni og upp-

brotið á erminni; einnig engilinn til vinstri, sem leikur á blásturshljóð-

færi, og hásæti Maríu, þótt hið síðastnefnda sé að vísu talsvert afbakað

á klæðinu. Engillinn til hægri á klæðinu virðist í fljótu bragði ólíkur

þeim á myndinni, en sé hún spegluð má greina nokkurn skyldleika, t. d.

með hægri hendi og handlegg engilsins á myndinni og vinstri á klæðinu.

Enginn vafi virðist á að mynd þessi í Breviarium Nidrosiense frá

1519, eða þá önnur mynd frá henni runnin eða henni náskyld, hafi

verið fyrirmynd að miðreit Draflastaðaklæðisins. Verður því að ætla að

tímasetning klæðisins til annars fjórðungs 16. aldar fái staðist, og jafn-

framt virðist Ijóst að prentuð mynd hefur, þegar undir lok miðalda,

verið notuð hér á landi við gerð útsaumsuppdráttar.9

23.5.1977

TILVITNANIR

1 Ljósprentuð útgáfa af Breviarium Nidrosiense (Oslo, 1964) er til í Lands-

bókasafni íslands og Stofnun Árna Magnússonar. — Um upplag Niðarósbæna-

bókarinnar 1519 er ekki vitað. Árið 1521 var 145 eintökum óráðstafað og fékk