Gripla

						178                                                 GRIPLA

vilji manns lýtur í lægra haldi fyrir ástríðum hans. Minnir þetta atvik

á alkunna hugmynd í miðaldaritum, sem runnin er frá grískum speking-

um og er einnig mikilvægt atriði í kenningum Ágústínusar kirkjuföður,

að ást og tilfýsi manna orkar á þá eins og aðdráttarafl jarðar, sem allir

verða að lúta og enginn ræður við: menn geta dregizt ósjálfrátt að þeim

hlutum, sem þeir unna og girnast. Nú er það eftirtektarvert, að í lengri

gerð sögunnar (S) nefnir Vésteinn þau systur sína og mág, svo að les-

anda hættir við að gleyma þriðju persónunni í Haukadal, sem Vésteinn

á vingott við: Ásgerði, konu Þorkels. En hér eins og raunar víðar er

list styttri gerðar (M) öðruvísi farið: Vésteinn lýsir yfir löngun sinni án

þess að nefna neina sérstaka persónu, og er því ekki að ófyrirsynju, að

menn vilji þá telja Ásgerði með.

Skilningur minn á orðum Vésteins fær stuðning af tveim vísuorðum í

Málsháttakvæði:

Allar girnast ár í sjá.

Ekki er manni verra en þrá.

En náttúrumyndin og sú hugsun, sem virðist liggja að baki henni, á

sér aðrar hliðstæður í fornum ritum. 'Ós er flestra ferða för,' segir í

Rúnakvæði. í Stjóra segir svo: 'Öll eigum vér einn veg fyrir hendi, að

vér skulum deyja, og dregur þá jörðin sitt til sín, svo að hvers manns

líkami skriðnar til sinnar náttúru í jörðina sem vötn þau er eigi kunnu

aftur að hverfa.'3 Einnig má benda á eftirfarandi grein í þýðingum

helgum: 'Hvað merkir á nema fljótandi rás mannkyns þess er svo

rennur frá uppruna sínum til dauða svo sem á til sævar?'4

Eins og í sögunni, er hér dregið dæmi af fallanda vatni; munurinn er

einkum fólginn í því, að helgiritin víkja að almennri og algerri stað-

reynd um takmarkað æviskeið manna, en höfundur Gísla sögu beitir

myndinni hins vegar í því skyni að skýra harmsöguleg örlög einstak-

lings. Þeir Vésteinn og Austmennirnir, félagar hans, eru komnir að

vatnaskilum. Feigur tekur hann sömu stefnu og fallvötnin að ósum í

Dýrafjörð, og verða þá leiðir hans og kumpána hans að skiljast, enda

er þeim auðið að hverfa aftur. Vésteinn á sér ekki afturhvarf.

í síðara skiptið, þegar hermd eru orð Vésteins, hefur hann fengið

3 Stjórn (útgáfa Ungers), 523. bls. Tilvitnunin er úr Samúelsbók síðari, 14.14.

* Leifar jornra kristinna frœða íslenzkra, útg.  Þorvaldur Bjarnarson,   1878,

19. bls.