Gripla

						HRYGGJARSTYKKI                                      219

fólgin smækkun. Slíkrar smækkunar gætir í bókarheitum miðaldamanna

og má nefna þar til dæmis Libellus Islandorum.

Orð Snorra sem hér að framan var vitnað til eru það óljós að þau

hafa verið túlkuð á tvo vegu. í fyrsta lagi að ritið hafi fjallað um tíma-

bilið 1130-1139, og í öðru lagi að það hafi náð til dauða Inga Haralds-

sonar 1161. Þeir fræðimenn sem eru fylgjandi þeirri skoðun að ritið

hafi aðeins náð fram til 1139, benda á að ekki sé vísað til heimilda eftir

það. En hinir sem halda því fram að ritið hafi náð til 1161 telja að

Eiríkur Oddsson hafi vel getað verið einn til frásagnar eftir það. Af

orðum Snorra verður það eitt ráðið, að bók Eiríks hefur fjallað um

Harald gilla og sonu hans, sem allir nefndust konungar, og að auki

Sigurð slembi. Ætla má þó, að a. m. k. sumir norskir þegnar hafi ekki

talið alla þessa stórhöfðingja réttborna til ríkis.

Eiríkur Oddsson semur Hryggjarstykki að fyrirsögn Hákonar maga.

Af sambandinu er ljóst að Hákon hefur verið aðalheimildarmaður hans

og má gera því skóna að hann hafi verið hvatamaður ritsins, ef ekki

ritbeiðandi. En til skýringar á nafngiftinni Hryggjarstykki er einkum

þetta tvennt mikilvægt.

Orðið hryggr er fyrst og fremst notað um beinsúlu í baki manna og

dýra. Kristnu samfélagi á miðöldum er oft líkt við líkama. í Varnar-

ræðu Sverris konungs Sigurðarsonar kemur þessi líking fyrir:22

Axlir ok herðar ok (h)ryggr þessa líkams skyldu vera jarlar ok

stórhofðingjar, þeir er bera mætti ok létta allan þunga, þann er til

handa bæri (.)

Erik Gunnes bendir á í riti sínu, Kongens œre, að þessi líking sé

ævagömul.23 Cassiodorus hefur m. a. þekkt til þvílíkrar myndar, en

einna fyllst verður hún í meðförum kardinálans Humberts; hjá honum

eru biskupar augu samfélagsins en veraldarvaldið er fólgið í brjósti og

handleggjum. Allur líkaminn táknar hjá flestum miðaldahöfundum

ecclesia, samlífi kristinna manna, en hjá John frá Salisbury er líkaman-

um ekki jafnað til ecclesia heldur res publica.

Nafngiftina Hryggjarstykki má þá skýra út frá þessari líkingu; það

tákni bók sem rituð hafi verið um hlut stórhöfðingja í þjóðfélaginu.

22  Anne Holtsmark, En tale mot biskopene (Oslo 1931),1; stafsetning samræmd

hér.

23  Sbr. Kongens œre (Oslo 1971), 76-77,371.