Gripla

						12                                                          GRIPLA

Um hestat ok taglskurð.

Hvervitna þar er menn etja hesti manns at úleyfi þess er á, bœti

skaða þann allan er af verðr ok ofundarbót eptir lagadómi þeim

er hest á. En ef hálfrar merkr skaði verðr á, boeti fullrétti eptir

lagadómi, svá sem með heipt eða Qfund væri gert. En hverr

ábyrgiz sik sjálfr at hestavígi, hverir sem etja. Ef maðr lýstr hest

á hestaþingi nauðsynjalaust, gjaldi eiganda ofundarbót eptir

lagadómi, en ef hann spellaz af, bœti fyrir spell ok fullrétti eptir

lagadómi þeim er hest á. Ef maðr skerr tagl ór stóðhesti manns

eða þinghesti eða þeim hesti er maðr hefir í brúðfor, bœti full-

rétti þeim er með hest ferr, nema hann hyggi annat, þá bœti sem

síðarr segir. Nú tekr maðr hepting af hrossi manns úlofat, gjaldi

eiganda eptir dómi ok ábyrgiz hross at ollu ok verk þess, til þess

er eigandi kemr hondum á, eða syni eineiði, nema inn seti til

auslagjalda. En ef hross eða annarr fénaðr rennr eptir manni,

seti inn á næsta bœ er á leið verðr fyrir honum, ella ábyrgiz at ollu

ok bœti skaða, ef eiganda verðr at. Nú vill sá eigi taka með hon-

um eða láta inn setja fénað er fyrir sitr, þá ábyrgiz hann at qIIu.9

Eftirtektarvert er, að Jónsbók hefur allnákvæm ákvæði um verðlag á

hestum. Aðalreglan er, að hross á besta aldri og gallalaus eru virt

hvert um sig á við kú, og ýmislegt ákveðið um verðlag annarra hrossa.

'Þetta skulu vera meðalhross', segir undir lok þessara ákvæða. En í

þremur tilfellum eru hestar metfé, þ.e. verð þeirra er samningsatriði,

fer eftir mati hverju sinni: 'Stóðhestr, ok sé verði betri fyrir vígs sakir,

þat er metfé. Geldr hestr, ok sé verði betri fyrir reiðar sakir, ok fyl-

hross í stóði, þat er metfé.' Víghestar, reiðhestar og folaldsmerar hafa

algera sérstöðu og lúta ekki almennum verðlagsákvæðum.10

HESTAVÍG Á STURLUNGAÖLD

Það fer ekki milli mála, að Sturlunga saga er traustasta sagnfræðiheim-

ild um einstök hestavíg, þó að þeim sé ekki lýst þar í einstökum atrið-

um að slepptri Arons sögu og Guðmundar sögu dýra, sem áður getur.

9  Jónsbók . . . og réttarbœtr, Odense 1970 (endurprentun útgáfu Ólafs Halldórssonar

frá 1904), bls. 166-167.

10  Sama rit, bls. 215-217 (kaupabálkur: 'Fjárlag almenniligt á vár').