Gripla

						28                                                   GRIPLA

unni né handriti því, sem til er í rentukammerskjölum í Þjóðskjala-

safni, að hann hafi lagt leið sína inn á Bleiksmýrardal.

Nicolai Mohr var Færeyingur og ferðaðist um ísland sumurin 1780

og 1781 til að rannsaka náttúru landsins, en á árunum 1776-1778 hafði

hann ferðast um Færeyjar í sama skyni og safnað þar merkum gögnum

til lýsingar á eyjunum. Frá hans hendi kom svo út ritið Fors0g til en is-

landsk Naturhistorie, med adskillige oekonomiske samt andre An-

mœrkninger, Khöfn 1786. Þar er einnig nokkurn fróðleik að finna um

ýmsa þjóðtrú á íslandi tengda náttúrufyrirbærum, sbr. tilvísanir í rit

hans í Þjóðsögum Jóns Árnasonar. Síðustu æviár sín var Mohr um-

sjónarmaður (kontroll0r) við Konunglegu postulínsverksmiðjuna í

Höfn, en féll frá á besta aldri. Áðurnefndur konungsúrskurður sýnir

ljóslega þann áhuga, sem var í Danmörku á postulínsleir á fslandi.

Verður ekki annað séð en Jón Eiríksson (1728-1787), sem hin síðari ár

var meðal valdamestu manna í danskri stjórnsýslu, hafi haft manna

mestan áhuga á postulínsleir á íslandi. Það þarf vart að taka það fram,

að það hvarflaði ekki að nokkrum manni að reisa postulínsverksmiðju

á Islandi, heldur hefur vafalaust átt að tryggja Hinni konunglegu

dönsku postulínsgerð, sem einkaleyfið hafði, nægilegt hráefni. í kon-

ungsúrskurðinum segir meðal annars:

Vi ville allern(aadigst), at fra Kammeret skal bidrages til den

Undersögnings-Reise i Island, som Directionen for Vores

Porcellains-Fabrik önsker at maatte skee ved Studenten Mohr,

og maa ham til de 100 Rd., ham af Fabrikkens Cassa maatte vor-

de tilstaaede, gives et Tilskud af 200 Rd. aarlig i 2 Aar . . .

Síðar kemur fram í úrskurðinum, að Mohr skuli leggja höfuðáherslu

á að rannsaka postulínsleirinn, enda er úrskurðurinn sendur stjórn

postulínsverksmiðjunnar ásamt öðrum, sem málið varðar.35 í riti

Mohrs er talsverð greinargerð um leirinn í Mókollsdal,36 en það rit er

raunar yngra en það tímabil, sem varðar þessa ritgerð. Konungsúr-

skurðurinn er frá 17. apríl 1780.

Á árunum 1778-1779 felur rentukammerið eða réttara sagt deildin

Vestindisk-Guinæisk Rente samt General Toldkammer, sem fór með

íslandsmál á þessum tíma, Jóni Jakobssyni (1738-1808) sýslumanni á

35  Lovsamling for Island IV, bls. 529-530, og formáli Jóns Eiríkssonar að Oecono-

misk Reyse, bls. CXCIV (íslensk þýðing I, bls. 118-119).

36  Fors0g til en islandsk Naturhistorie, Kh. 1786, bls. 287-293.