Gripla

						32                                                         GRIPLA

Bleiksmýrardalur er vestastur þeirra þriggja afdala, sem liggja inn af

Fnjóskadal. Hann er talinn ganga allra norðlenskra dala lengst suður í

landið og eiga drög sín langt suður á Sprengisand, norðaustan Hofs-

jökuls. Dalurinn hefur löngum þótt gott afréttarland. Hann hefur

sennilega aldrei verið byggður, en rústir eru þar nokkrar. Eftir ör-

nefnum að dæma eru þær þó fremur seljarústir og stekkjarústir en

bæjarústir.42 Ekki verður þó svarið fyrir, að einhvern tíma hafi verið

gerð tilraun til að festa þar byggð, en um það eru engar heimildir

kunnar. Að fornu og fram eftir öldum áttu dalinn Hrafnagilskirkja

vestan Fnjóskár, en Munkaþverárklaustur austan ár.43 Dalurinn er

stöku sinnum nefndur í fornum ritum sem samgönguleið. Kunnastur

mun hann af frásögn íslendingasögu Sturlu, þegar Þórður kakali kem-

ur út 1242, líklega á Gásum, fer þaðan heim á æskustöðvarnar á Grund

og ríður síðan með leiðsögumanni 'norðr um (Vaðla)heiði ok upp

Bleiksmýrardal og svá suðr um land ok kómu niðr at Keldum,' þar

sem Steinvör systir Þórðar bjó, gift Hálfdani Sæmundarsyni frá Odda.

Reyndist Steinvör öruggasti bandamaður bróður síns, þó að Hálfdan

væri maður friðsamur og teldi sig ekki mann til að standa í stórræð-

um.44

Hér skal ekki farið út í skýringar á örnefninu Bleiksmýrardalur, en

örnefni með Bleiks- eða Bleik- að fyrri lið eru nokkuð algeng víðs veg-

ar um landið. Orðmyndin Bleikudalur eða Bleikjudalur kemur fyrir

um afdal í Svarfaðardal, en ekki er það nafn þekkt nú.45 Kemur þá vit-

anlega til greina, að nafnorðið bleikja, hvort sem er í merkingunni sil-

ungstegund eða Ijós leir, liggi þar til grundvallar. Bleiksmýrardalur

leir á Bleiksmýrardal. Undarlegt er það, að smádalur gengur inn af Bleiksmýrardal,

nefndur Svartárdalur. Þar er einkennilegur steinn, sem nefndur er Altari (Árbók Hins

íslenzka fornleifafélags 1906, bls. 14).

42  Árbók Hins islenzka fornleifafélags 1906, bls. 13-15. Sbr. og Landið þitt I, Rvfk

1984, bls. 92. f riti sínu Eignarhald og ábúð á jörðum í Suður-Þingeyjarsýslu 1703-1930

(Sagnfræðirannsóknir II), Rv. 1973, nefnir Björn Teitsson ekki Bleiksmýrardal, byggð

eða eyðibyggð í honum.

43  íslenzkt fornbréfasafn VIII, bls. 214-216.

44  Sturlunga saga I, Rvfk 1946, bls. 472. Sömu leið er vafalaust lýst, en þó með frá-

brugðnu orðalagi, í Þórðar sögu kakala, sama rit II, bls. 5, þó að öðruvísi sé skýrt í

textaskýringum útgáfunnar (sama rit II, bls. 296). Þórðar saga tekur fram, að hann hafi

komið út á Gásum (bls. 3).

45  íslenzk fornrit IX, bls. 180.