Gripla

						40                                                   GRIPLA

landsmanna. Það kom svo í ljós, eins og stundum endranær, að hug-

myndin um postulínsleir á Bleiksmýrardal var ekki raunhæf, en upp

kom saga um tilþrifamikið hestavíg á dalnum endur fyrir löngu.

POSTULÍNSEFNI VIÐ GUNNUHVER

Fyrst hér er á annað borð farið að ræða um íslensk jarðefni til postu-

línsgerðar, er freistandi að minnast á hverinn Gunnu eða Gunnuhver á

Reykjanesi, sem var einhver kunnasti leirhver landsins. Laust eftir

1700 dó kona að nafni Guðrún Önundardóttir í Sandhólakoti hjá

Kirkjubóli á Miðnesi, sennilega ekkja eftir mann, sem Oddur hefur

heitið. Talið var, að hún hefði gengið aftur og sótt að Vilhjálmi lög-

réttumanni Jónssyni á Kirkjubóli (d. 1706) allhastarlega. Var hinn

kunni galdramaður séra Eiríkur Magnússon í Vogsósum (d. 1716) feng-

inn til að ráða niðurlögum afturgöngunnar, og kom hann henni fyrir í

hver þeim úti á Reykjanesi, sem síðan er nefndur Gunna eða Gunnu-

hver. (Sbr. Þjóðs. J.Á. (ný útgáfa) I, Rvík 1954, bls. 563, nr. 577-8;

sama rit III, Rvík 1955, bls. 508-511).

Danski fræðimaðurinn P.E. Kristian Kálund kemst svo að orði í

hinu kunna riti sínu Bidrag til en historisk-topografisk Beskrivelse af

Island (I, Kh. 1877, bls. 36):

Næsset (þ.e. Reykjanes) er gennemtrængt af en stærk under-

jordisk varme, man finder her rygende dampe og hverer eller

kogende kilder; den bekendteste af disse er den sákaldte

'Gunna', der skal have sit navn efter en gengangerske, som den

bekendte galdrekyndige præst Erik Magnussön i Selvág (11716)

manede her ned; stedet har været meget passende valgt, kilden

er nemlig at se til som en stor kogende lerpol. I den omgivende

h0j har man i de seneste ár trot at finde en art porcellænæmne

(silica), som man er begyndt at bryde for at fá det udf0rt til Eng-

land.

Að öðru leyti en hér greinir er höfundi þessarar ritgerðar alls

ókunnugt um útflutning á þessu postulínsefni. En minna má á gamlar

frásagnir, hjátrú blandnar, af Gunnuhver í Landfræðissögu íslands eft-

ir Þorvald Thoroddsen (I, Rv. 1892-1896, bls. 257, og III, Kh. 1902,

bls. 126), sem varða þó á engan hátt postulínsefni.