Gripla

						UM ÞRÓUN ÖRVAR-ODDS SÖGU                                   65

sögur um hann munu hafa verið þekktar frá fornu fari og munu

snemma hafa verið tengdar sögum sem fóru af Grími loðinkinna og

Katli hæng Hrafnistumönnum, og má vel vera að þaðan hafi komið

ýmis atriði, t.d. yfirnáttúrleg fyrirbæri eða hlutir eins og örvarnar

Gusisnautar, inn í Örvar-Odds sögu.

4.2.  Það er náttúrlega torvelt að ákveða, hvenær frumgerð Örvar-

Odds sögu hefur verið samin, en líklegt finnst mér, að til hafi verið

eitthvað í munnlegu formi sem mætti kalla sögu í þrengri merkingu

þess orðs. Þessi saga hefur líklega verið til á 11./12. öld og hlýtur - að

minnsta kosti að nokkru Ieyti - að hafa verið undirstaða þeirra kvæða

sem fjalla um Örvar-Odd og eru tengd sögunni (nokkuð frábrugðin er

skoðun Lönnroths 1979, sem heldur að mannjafnaðarkvæðið hafi ver-

ið fastara mótað en munnlegar sögur og að þetta kvæði hafi kannski

verið kveikja allrar sögunnar). Ef dæma má eftir S-gerðinni, hefur

fyrsta gerðin verið tiltölulega stutt og með þó nokkrum raunsæisblæ;

hún hefur líklega náð yfir þá kafla sem ég hef hér á undan talið vera

aðalhluta sögunnar: Bjarmalandsför, víkingalíf á Norðurlöndum og á

Irlandi, Bjálkalandsför; þar að auki hefur umgerðin: spádómurinn/

dauði Odds, snemma verið tekin upp úr Væringjasögu.

4.3.  Sambland við hetjusögu Hjálmars hlýtur líka að hafa átt sér

stað á einhverju fyrsta stigi söguþróunarinnar, af því að Saxo nefnir

báðar hetjurnar í sambandi við Sámseyjarbardagann. En allt hitt, öll

þau smáatriði (milliliðir), sem eru á milli meginatriða, ef til vill einnig

Suðurlandaförin, þurfa ekki að hafa verið í sögunni fyrr en S-gerðin

var samin. Að minnsta kosti geri ég ráð fyrir að ævintýrablær muni

hafa aukist milli þeirra gerða - t.d. má vel vera að kolbíts-/Odys-

seifs-minnið og Ögmundur sem illur andi hafi komið inn á þessu þró-

unarstigi - og að krístinn sögumaður, sem vissi eitthvað um krossfara

og pflagríma 12. og 13. aldar hafi tiltölulega seint skotið inn ferðinni

austur á Jórdan (sami sögumaður hefur kannski lagt til víkingalögin og

drengskaparhugsjónina).

4.4.  Þrátt fyrir öll þessi innskot og allar aðrar breytingar er grund-

vallarformgerðin ennþá sæmilega skýr og ljós í S-gerðinni, en í yngri

gerðum er þetta nokkuð öðruvísi.

í M-gerðinni er að vísu ekki mikið um breytingar sem máli skipta,