Gripla

						UM ÞRÓUN ÖRVAR-ODDS SÖGU                                  67

að skipa fornaldarsögum niður í hetju-, víkinga- og ævintýrasögur

('Abenteuersagas' á þýsku), en í tengslum við þær má einnig nefna

frumsamdar riddarasögur eða 'Márchensagas' á þýsku. í bókmennta-

sögum er Örvar-Odds saga venjulega talin með víkingasögum, meira

að segja munu sumir fræðimenn telja hana eitthvert besta dæmi þessa

flokks. En hvernig á að skilgreina þessar sagnagreinar? Eftir efni,

formgerð, stíl eða öllu þessu? Hér vantar ennþá mikið af ýtarlegri

rannsóknum, mikið hefur verið gert af handahófi eða vana og er því

óáreiðanlegt; en á síðustu árum hafa farið fram umræður, þar sem

hefðbundin sagnaflokkun er dregin í efa (sjá Kalinke 1985). Að því er

varðar víkingasögur, hefur skilgreining og afmörkun gagnvart öðrum

greinum auðsjáanlega verið gerð eftir efni: af því að Oddur var víking-

ur, er saga hans talin víkingasaga. De Vries 1964-67 nefnir að vísu

fleiri einkenni: formgerð sem er röð ævintýra, yfirnáttúrleg fyrirbæri,

jákvæða (sjaldan tragíska) lífsskoðun, en ætli þessi einkenni komi ekki

fyrir í hinum greinunum?

5.2. Þegar rætt er um Örvar-Odds sögu virðist hugtakið 'víkinga-

saga' vera ófullnægjandi. Lítum því á næsta flokk: 'ævintýrasögur'

(hetjusögur er óþarfi að miða við í þessu sambandi, af því að þar er að

mestu leyti um að ræða sögur, sem eru samdar eftir gömlum kvæðum

°g nokkuð vel afmarkaðar). Um ævintýrasögur ('Abenteuersagas')

hefur Hans-Peter Naumann skrifað tvær ritgerðir sem gefa góða mynd

af þeim sögum, sem samkvæmt hefðbundinni flokkun eru taldar til

þessarar greinar (sjá Naumann 1978 og 1983). Eins og hann segir með

réttu, eiga ævintýra- og víkingasögur margt sameiginlegt: tilbreytingar-

lausa ('skematíska') formgerð; röð ævintýra, þar sem hetjan vinnur

sigur og fær brúði og ríki; skort á hetju-hugsjónum; ýkjur og gaman-

semi. Þó eru að áliti Naumanns nokkuð mörg sérstök einkenni ævin-

týrasagna: áþreifanlegur sögumaður sem tekur afstöðu til atburða og

frásagnar; upphaf og lok sögu í fastmótuðu formi, endurtekningar-

regla, þrítala; landfræðileg innskot, atburðaskipun í mörgum þáttum

('Mehrstrángigkeit'); sambland efnis og minna af ýmsum uppruna - úr

norrænum hetjusögum og goðafræði, skandinavískum ævintýrum,

riddarasögum og (þýskum) 'leikarakvæðum' (Spielmannsdichtung).

En ef við berum nokkrar af þeim sögum sem Naumann byggir á saman

við nokkrar svokallaðar víkingasögur, kemur brátt í ljós, hvað munur-

inn er lítill. Það vantar varla neitt einasta einkenni ævintýrasagnanna í