Gripla

						BRANDS ÞÁTTUR ÖRVA                                    123

tíl Brands, og fyrir tilvikið eignast konungur þrjá dýrgripi. Örlátur

maður gefur þrisvar á skömmu bragði. í útlendri sögu sem snarað var

á íslenzku á fjórtándu öld, að því er talið er, segir frá manni sem játar

mikla glæpi fyrir presti og tekur ýmsar skriftir, meðal annarra þessar:

Ef þú mætir fátækum manni, þá gef honum yfirhöfn þína; mætir

þú öðrum, gef honum syrkotið; mætir þú þriðja, gef honum und-

irkyrtilinn. En línklæðum þínum skaltu halda, þó að þú finnir

fleiri.4

Tvær af þremur gjöfum Brands eru flíkur, en sú hugmynd að menn

eigi að gefa af sér klæðnað í ölmusu skyni er vitaskuld komin úr heil-

agri ritningu. Um Jóhannes skírara segir í fornri hómilíu:

Hann kenndi svo mikla örlyndi, að maður skyldi gefa annan

kyrtil sinn þeim, er engan ætti, og þannig svo taka nær sér en að

skipta fæðslunni við aðra. Það boðorð mun flestum mönnum ær-

ið örlyndið þykja og það vel gert, er svo er. Og eigi er maður

skyldur að gefa framar, en eigi þverrir það dýrðarverkið, að

maður geri framar en honum sé boðið og vilji hann heldur

hneppa við sig þann hinn eina búninginn, er honum er leyfður.

Það sýna oss dæmi hins sæla Marteins biskups, þars hann gaf

tvisvar svo klæði af sér, að hann var varla óber eftir.5

Frásögn af örlyndi Marteins biskups hljóðar á þessa lund:

Það var of vetrardag í frosti miklu, að Martinus mætti klæð-

lausum manni í borgarhliði. Sá bað þá, er um liðu, að þeir mis-

kunnaði honum. Þá skildi guðs maður sér vera ætlaðan þann, er

aðrir veittu eigi miskunn. En hvað skyldi hann gefa, þar er hann

hafði þá ekki nema klæði þau, er hann stóð í, því að hann hafði

öll önnur veitt í slíka þurft?

Þá brá hann sverði og reist í sundur möttul sinn og gaf hálfan

hinum volaða, en hálfan hafði hann sjálfur. Þá hlógu sumir að

honum, er hann var stuttbúinn, en þeir komust við, er heilli voru

yfirleitt til munnlegra alþýöusagna. Þrítalan þekkist hvaðanæva að, ekki sízt í lærdóms-

ritum.

4 íslendzk œventýri I, Halle a. S. 1882, 31-2. bls.

Homiliu-Bók, Lund 1872, 12. bls. Sbr. Lúkas, iii 11. Ian Kirby, Biblical Quotation

1» Rvík 1976, 233. bls.