Gripla

						JÓRSALAFERÐ                                                205

magne en Orient og er það í norrænum sögubúningi nefnt Jórsalaferð?

Handrit þau sem til eru af sögunni eru öll íslensk4 og hluti af miklu

sögusafni, Karlamagnús sögu. Sögurnar í því safni eru af nokkuð ólík-

um uppruna,5 en eiga það sameiginlegt að fjalla að einhverju leyti um

Karlamagnús konung. Ekki er neitt um það vitað hvenær þessum sög-

um af Karlamagnúsi var safnað og þeim steypt saman í eitt heildar-

verk. Ekki er heldur vitað hver eða hverjir gerðu það, né hvort það

var gert í Noregi eða á íslandi. Vera má að eitthvert þessara verka hafi

er, 'Le Voyage de Charlemagne en Orient als Parodie der Chanson de geste', Romani-

stisches Jahrbuch X, 1959, bls. 78-102.

Sagan ber þó ekki þessa yfirskrift í handritum. í handriti A (sjá nmgr. 4) er yfir-

skriftin: För Karlamagnús til Jórsala. í handriti B heitir sagan: Geipunar þáttr.

Við samningu þessarar ritgerðar hef ég notað eftirtaldar útgáfur á handritum. C.R.

Unger, Karlamagnus saga ok kappa hans, Christiania 1860, bls. 466-83. Tilvitnanir eru

teknar úr þeirri útgáfu. Karlamagnús saga. Branches I, III, VII et IX. Édition bilingue

projetée par Knud Togeby et Pierre Halleux. Texte norrois édité par Agnete Loth. Tra-

duction francaise par Annette Patron-Godefroit. Avec une étude par Povl Skárup, Co-

penhague 1980.

Af Jórsalaferð eru til nokkur handrit sem eru heil. Fjögur þessara handrita eru varð-

veitt í Árnasafni í Kaupmannahöfn og byggir Unger útgáfu sína á þeim. Þessi handrit

eru: AM 180 c, fol (í útgáfu Ungers kallað A) og AM 180 a, fol (nefnt a í útgáfu Ung-

ers). Er fyrra handritið skrifað um 1400, hið seinna á 15. öld. Handritum þessum svipar

mjög innbyrðis. Einnig eru náskyld handritin AM180 d, fol (í útgáfu Ungers nefnt B) og

AM 531 4to (nefnt b). Tvö síðastnefndu handritin eru pappírshandrit frá því um 1700, af-

rit af eldri skinnhandritum er glötuðust í Kaupmannahafnarbrunanum 1728. Unger legg-

ur handrit A (og á) til grundvallar útgáfu sinni. Einnig styðst hann við B-gerð sögunnar,

þegar frásaga hennar virðist vera fyllri og standa nær frumtextanum, en á stöku stað er

frásaga A-gerðar dregin saman. Auk þess þrýtur handrit A í 16. kafla sögunnar og vant-

ar í það öll seinustu blöðin. Nokkur munur er á stíl handritanna A og B. I handriti B eru

setningarnar oft lengri, samheiti eru mikið notuð og ýmiskonar orðskrúð. Meðal annars

af þeim sökum stendur handrit B fjær frumtextanum en handrit A gerir. Ég er því ekki

sammála P. Aebischer þegar hann segir: 'Aurais-je dú établir ce qu'on appelle une édi-

tion critique que, tout compte fait, j'aurais adopté B,b comme manuscrit de base, quitte

á truffer mon texte avec les variantes de A et, quand il est présent, de a' (Versions nor-

roises, bls. 30).

Til eru nokkur handritabrot aíjórsalaferð, NRA 62 og NRA 63 og eru þau varðveitt í

norska Ríkisskjalasafninu. Handritabrot þessi eru talin vera íslensk. Unger gefur þau út

aftan við útgáfutexta sinn. A. Loth lætur þau koma fram á þeim stað þar sem þau eiga

heima í frásögunni.

Handritagerð B hefur að geyma fleiri þætti en A-gerðin. Sjá grein Skárups í tilv.

riti, bls. 333-355. Flestar eru sögurnar taldar eiga sér franska fyrirmynd, en það er þó

ekki algilt.