Gripla

						328                                                 GRIPLA

kenningum um konungsvald og stjórnmál, og það hefur að geyma

langa kafla um landafræði og náttúrufræði. Innan um þessi atriði, sem

fræðimenn hafa fjallað mikið um, eru svo önnur, sem ekki hefur jafn-

mikill gaumur verið gefinn. I ritinu eru t.d. einnig langir kaflar um

hernaðarlist og vopnaburð, siði við hirðina og biblíuskýringar, og væri

því hægur vandinn að bæta ýmsum nýjum kenningum við þær sem áð-

ur voru taldar. Það mætti t.d. draga fram ýmsar ráðleggingar, sem höf-

undur gefur hirðmönnum og endurtekur margsinnis, og túlka þær

þannig að Konungsskuggsjá hafi verið skrifuð til að stemma stigu við

of mikilli ölteiti við hirð Hákonar konungs.

Þegar málum er þannig háttað er tvennt að varast. Það er engan

veginn verjandi að leggja áhersluna á eitt atriði í Konungsskuggsjá og

halda því fram að það sé aðalefni bókarinnar og hafi hún verið samin

til að fjalla um það, en vanrækja öll önnur atriði verksins. Viðhorf

Sverre Bagge hefur þann kost að sýna hve slík túlkunaraðferð getur

verið varhugaverð, en ekki er laust við að það kunni samt að leiða út í

aðrar ógöngur. Þótt það kunni að virðast nokkuð sennilegt, að efnisval

og kenningar Konungsskuggsjár stafi að einhverju leyti af margvísleg-

um áhugamálum og hagsmunum þeirra lesenda, sem höfundur skrifaði

fyrir, má ekki gleyma því, að Konungsskuggsjá er svo til eina raun-

verulega heimildin um þessi sömu áhugamál, og þannig er erfitt að

forðast að lenda í einhvers konar hringavitleysu. Það er a.m.k. hætt

við því að sú aðferð að skýra efnisval Konungsskuggsjár með því að

vísa til þjóðfélagshóps höfundarins leiði ekki til annars en flytja vanda-

málið um set.17 Þá verður verkið heldur ekki annað en eins konar sóp-

dyngja fjölbreyttra og óskyldra atriða og það nær engri átt: bók-

menntaverk getur ekki verið í einu og á sama hátt pólitískt deilurit,

vísindarit um náttúrufræði og kennslubók handa unglingum.

Hvort sem þessir sagnfræðingar, sem hér hefur verið vitnað í, velja

þann kostinn að taka eitt atriði Konungsskuggsjár út úr samhengi og

17 Sverre Bagge talar um 'milj0' höfundar og dugir það vel til almennrar lýsingar á

verkinu, en reynist takmarkað þegar á að fara að skýra það nákvæmlega og einstök at-

riði þess. Menn hafa t.d. gjarnan haldið því fram að landfræðikaflarnir í kaupmanna-

bálkinum væru lýsing á verslunarsvæði Norðmanna á 13. öld og ættu þannig erindi til

þeirra yfirstéttarmanna, sem flutt hefðu út framleiðsluvörur sínar. En þetta á engan veg-

inn við um írland, sem langur kafli er helgaður. Hverjir voru þessir 'kaupmenn', sem

virtust ekki þurfa neinar upplýsingar um England - helsta viðskiptaland Norðmanna -

og siglingar til þess, en höfðu þeim mun meiri áhuga á því hvort kvalastaðir væru í eld-