Gripla

						STAÐA KONUNGSSKUGGSJÁR                                  331

stenspiegeln'. Þegar rannsóknarefnið er afmarkað á þennan hátt er því

mikil hætta á að einhver ruglingur verði milli þeirra rita, sem hægt er

að kalla 'Fiirstenspiegel',23 og þeirra rita, sem eru heimild um siðferði í

stjórnmálum, hvernig svo sem þeim kann að vera háttað að öðru leyti.

Þessi ruglingur kemur fram í atriðum eins og því að ekki er gerður skýr

greinarmunur á raunverulegum 'furstaspeglum' og þeim ritum sem

hægt er að kalla 'fiirstenspiegelachtig', eins og H.H. Anton kemst ein-

hvers staðar að orði.

Fyrir rannsóknir á Konungsskuggsjá eru þessi vinnubrögð gagnslítil

og verður að byrja á að skilgreina á eins skýran hátt og unnt er hvað er

'Fiirstenspiegel' og gera síðan lista yfir þau verk, sem flokkast undir þá

bókmenntagrein. Ég sting upp á því að orða skilgreininguna á þennan

hátt: 'Fiirstenspiegel' er ritgerð, sem samin er fyrir konung eða höfð-

ingja - og gjarnan tileinkuð honum - og fjallar um það hvernig fyrir-

myndarkonungur eigi að vera og hver sé staða hans í heiminum.

Þessi skilgreining kann að virðast einföld og jafnvel sjálfsögð, en

hún hefur samt þær afleiðingar að afmarka rannsóknarefnið miklu ná-

kvæmar en yfirleitt hefur verið gert, og útiloka ýmis verk, sem fræði-

menn hafa gjarnan tekið með í rannsóknum sínum á 'furstaspeglum'.

Meðal þeirra verka, sem falla þannig burt af listanum, eru ýmis al-

menn guðrækileg verk eða siðavöndunarrit, sem eiga ekki frekar er-

indi til konunga en annarra manna, svo sem De duodecim abusivis

seculi eftir Pseudo-Cyprianus, og svo líka stutt áminningarbréf, sem

alls ekki er hægt að skilgreina sem ritgerðir.24 Segja má að þessi rit

skipti ekki ýkja miklu máli í sjálfu sér. En skilgreiningin leiðir einnig

til þess að fella verður burt af listanum rit, sem margir fræðimenn hafa

talið einn merkasta 'furstaspegil' á samanlögðum miðöldum, Polycrat-

icus eftir Jóhannes frá Salisbury. En þetta fræga rit var ekki skrifað

fyrir konung heldur fyrir annan mann og engu ómerkari, Tómas

Becket, þáverandi kanslara og síðar erkibiskup, og efni þess er fyrst og

23 Wilhelm Kleineke tekur fram að erfitt sé að gera lista yfir þessi verk '. . . weil der

Fúrstenspiegel gattungsmássig nicht festbestimmt ist, weil er fliessende Grenzen auf-

weist gegeniiber dem politischen Pamphlet, gegeniiber dem allgemeinen Moraltraktat

und gegeniiber der staatsrechtlichen Schrift' (tilv. rit, bls. 21). - Wilhelm Berges segir

aðeins, að hann hafi leitt hjá sér persónuleg guðræknirit fyrir konunga eins og La som-

me le roi eftir bróður Laurentius.

Þ.e.a.s. 'epistulae exhortatoriae', sem virðast hafa verið mikilvæg bókmennta-

grein á Karlungatímabilinu, sbr. H.H. Anton, tilv. rit.