Gripla

						338                                                 GRIPLA

við það.33 Sedulius Scotus notar hvorki verk Smaragds né Jónasar.34

Hincmar mun hafa þekkt verk Jónasar, en honum virðist vera meira í

mun að bæta við það en skrifa um sömu hluti og fyrirrennarinn.35 Ern-

old svarti er eini höfundur Karlungatímabilsins, sem styðst rækilega

við eldri 'furstaspegil', þ.e.a.s. verk Smaragds, en hann er líka sá eini,

sem semur ekki verk sitt í beinum pólitískum tilgangi, því að hann orti

Elegíu sína ekki til að hafa áhrif á Pippin konung, heldur til að sættast

við hann og fá að snúa aftur úr útlegð.36

Það er því engan veginn hægt að tala um 'furstaspegla-hefð' á Karl-

ungatímabilinu, og jafnvel þótt svo hefði verið, hefði hún rofnað að

því loknu. Wilhelm Berges fullyrðir nefnilega að 'furstaspeglar' þessa

tíma hafi ekki haft nein áhrif á sams konar verk 12. og 13. aldar, - það

sé jafnvel ekki til nein sönnun fyrir því að menn hafi yfirleitt lesið þau

á þessum tíma.37 Um 'furstaspegla' 12. og 13. aldar gegnir svo mjög

svipuðu máli og verk Karlungatímabilsins. Fyrstu tvö verkin úr þeim

hópi, De principis instructione eftir Giraldus og Speculum regum eftir

Gottfred frá Viterbo virðast ekki hafa haft nein áhrif á bókmenntir yf-

irleitt.38 La Philippide eftir Guillaume le Breton er samin sem svar við

Carolinus eftir Egidius frá París, og hafði þetta fyrrnefnda verk nokk-

ur áhrif, en ekki á yngri 'furstaspegla' heldur á sagnaritun.39 Á sama

hátt hafði Liber de regimine civitatum eftir Jóhannes frá Viterbo áhrif

á Le livre du trésor eftir Brunetto Latini, sem á ekkert skylt við 'fursta-

spegla'.40 Hvað snertir þau verk, sem samin voru um miðja 13. öld, þá

'Jonas kennt also seinen aquitanischen Vorláufer, ist ihm aber nicht im Essentiel-

len verpflichtet', H.H. Anton, tilv. rit, bls. 216.

'Direkte Beziehungen zu den kontinentalen Autoren derselben Literatur scheint

er kaum aufzuweisen', H.H. Anton, tilv. rit, bls. 263, n. 582.

35  Sbr. Wilhelm Berges, Die Fúrstenspiegel, bls. 3, n. 3. Hincmar viröist hafa notað

handrit, sem hafði m.a. að geyma brot úr verki eftir Jónas ásamt tilvísunum í kirkju-

feður o.fl. Sbr. H.H. Anton, tilv. rit, bls. 222 og 286.

36  Um verk Ernolds svarta sjá H.H. Anton, tilv. rit, bls. 190-98.

37  Wilhelm Berges, tilv. rit, bls. 3.

Sama stað, bls. 294. Um Speculum regum sjá einnig Wattenbach-Schmale,

Deutschlands Geschichtsquellen im Mittelalter I, Darmstadt 1976, bls. 77-92. Þetta verk

virðist hafa verið lesið, en þó ekki mikið, í lok miðalda.

H.F. Delaborde: Oeuvres de Rigord et de Guillaume le Breton I, París 1885, bls.

lxxvii.

40 Wilhelm Berges, tilv. rit, bls. 299.