Gripla

						STAÐA KONUNGSSKUGGSJÁR                                  339

virðast sum þeirra hafa haft áhrif á rit 14. aldar og yngri41 - og má vera

að þá hafi orðið til raunveruleg 'furstaspegla-hefð' - en þá er komið út

fyrir ramma þess tímabils sem varðar Konungsskuggsjá: hversu vel

sem norski höfundurinn kann að hafa þekkt bókmenntir Evrópu eru

þessi rit of ung og of dreifð til að hafa getað myndað einhvers konar

'hefð' í hans augum.

Niðurstaðan er því sú að 'furstaspeglar' þess tímabils, sem hér er

verið að fjalla um, séu ekki háðir hver öðrum: höfundar þessara verka

eru yfirleitt einangraðir og þekkja ekki verk fyrirrennara sinna, eða

styðjast a.m.k. ekki við þau. Þess vegna er ekki hægt að tala um neina

'furstaspegla-hefð' fyrir miðja 13. öld a.m.k.; ef þessi verk eiga eitt-

hvað sameiginlegt verður að leita þess annars staðar en í gagnkvæmum

áhrifum.

Fyrsta skýringin á þessum 'furstaspegla-bókmenntum', sem manni

dettur í hug, er sú að þessi verk séu byggð á einhverjum sameiginleg-

um heimildum. Slíkar heimildir eru til, og er auðvelt að benda á þær;

má t.d. nefna De duodecim abusivis saeculi eftir Pseudo-Cyprianus,

sem hafði mjög mikil áhrif á verk Karlungatímabilsins, og De civitate

dei eftir Ágústínus, sem hafði reyndar mjög víðtæk áhrif á allar

miðaldabókmenntir fram á 13. öld a.m.k. En rit af þessu tagi eru þó

ekki heimildir fyrir efnisvali og formgerð þessara 'furstaspegla' heldur

fyrst og fremst fyrir þeim hugmyndum, sem þar eru settar fram. Með

því að vísa til slíkra grundvallarrita er því ekki verið að segja annað en

það að 'furstaspeglar' þessa tímabils hafi verið undir sömu sökina seld-

ir og aðrar lærðar bókmenntir miðalda, og þar komi fram þær hug-

myndir, sem 'lágu í loftinu' ef svo má segja.

En þegar leitað er nákvæmar að heimildum hvers rits, kemur í ljós,

að þau eru gjarnan nátengd ritum, sem eru ekki hluti af þessum

'furstaspegla-bókmenntum' og eru mismunandi innbyrðis. í riti sínu

Via regia tekur Smaragdus t.d. upp langa kafla svo til orðrétta úr upp-

byggilegum ritum, sem hann hafði sjálfur samið, Diadema monachor-

um og Skýringum við Benedikts-reglu.42 Þegar Jónas frá Orléans samdi

Þetta á ekki síst við um ritið De eruditione principum, sera virðist hafa verið samið

upp úr 'seðlum' Vincentiusar frá Beauvais (sbr. athugasemd 28), en var gjarnan eignað

miklu frægari höfundi, Tómasi frá Akvíno (sbr. Wilhelm Berges, tilv. rit, bls. 309).

42 H.H. Anton, tilv. rit, bls. 133 og áfram.