Gripla

						340                                                 GRIPLA

De institutione regia, notaði hann kafla úr riti sínu De institutione lai-

cali og úr ályktunum kirkjuþings í París 829, sem hann hafði sjálfur

skrásett.43 Á 13. öld byggir Guibert frá Tournai stóra hluta af verki

sínu Eruditio regum et principum á áttundu bók Speculum doctrinale

eftir Vincentius frá Beauvais.44

Það er jafnvel hægt að ganga ennþá lengra og tengja þá fjóra flokka

'furstaspegla', sem áður voru taldir, við ólíkar bókmenntagreinar mið-

alda. Það er nefnilega greinilegt, að verk fyrsta flokksins eru náskyld

venjulegum uppbyggilegum ritum, eða verkum sem ætluð eru til upp-

byggingar öðrum stéttum, svo sem Diadema monachorum. Á sama

hátt eru verk annars flokksins nátengd sagnfræði, og er reyndar sáralít-

ill eða enginn munur á verkum eins og Speculum regum eða La Phil-

ippide og venjulegum söguritum. Loks standa verk tveggja síðustu

flokkanna mjög nálægt almennum yfirlitsritum eða heimspekilegum

ritum um stjórnmálafræði: vera má að verk Vincentiusar frá Beauvais,

sem hann kallar á einum stað 'opus universale',45 hefði alls ekki orðið

'furstaspegiH' heldur alfræðibók um stjórnmál, ef honum hefði tekist

að ljúka því samkvæmt upphaflegri áætlun.

Nú fer málið heldur að vandast, því ekki verður hjá því komist, að

þessar síðustu niðurstöður veki þá spurningu hvort þessar 'fursta-

spegla-bókmenntir' séu yfirleitt til sem sérstök bókmenntagrein, hvort

hér hafi í rauninni ekki verið spyrt saman rit, sem áttu harla lítið sam-

eiginlegt annað en að fjalla á einhvern hátt um konunga. Ef maður

skilgreinir bókmenntagrein á þann hátt, að hún sé samsafn af ritum

eftir höfunda, sem vissu hverjir um aðra, fylgdu sömu fyrirmyndum

eða líktu hverjir eftir öðrum og hlýddu sömu reglum í ritsmíðum sín-

um - og það er erfitt að halda fram annarri skilgreiningu - er augljóst,

að þessir 'furstaspeglar' eru ekki sjálfstæð og afmörkuð bókmennta-

grein. Það má jafnvel ganga svo langt að segja, að eins og þessum svo-

kölluðu 'furstaspeglum' er venjulega lýst, er þessi ákveðna 'bók-

menntagrein', a.m.k. að því er snertir tímabilið fram yfir miðja 13.

öld, hreinn tilbúningur 19. aldar fræðimanna.

Ég vil þó ekki halda því fram að strika beri þessi rit algerlega út úr

43 Sama rit, bls. 211 og áfram.

Sbr. inngang rits A. de Poorter, Le traiíé Eruditio regum et principum de Guibert

de Tournai, Louvain 1914.

f formála De eruditione flliorum nobilium (sbr. útg. Arpad Steiner, bls. 3, og Wil-

helm Berges, tilv. rit, bls. 305).