Gripla

						STAÐA KONUNGSSKUGGSJÁR                              345

göngu í hirðina, og litið er á öll mál frá sjónarmiði hirðmannsins sjálfs.

Þar eru t.d. heilmiklar ráðleggingar fyrir mann, sem kemur í fyrsta

skipti í konungsgarð og vill því vita hvernig hann á að koma fram,

hvaða afstöðu hann á að hafa gagnvart öðrum og hvenær og hvernig

hann á að ávarpa konung til að biðja um inngöngu.54 Kaflar af þessu

tagi eiga sáralítið eða ekkert erindi í 'furstaspegla', enda er þá ekki að

finna í slíkum ritum: þeir eru miklu skyldari einhvers konar 'Corteggi-

ano'. Niðurstaðan verður því sú, að stór hluti Konungsskuggsjár sé al-

veg fyrir utan ramma 'furstaspeglanna' og heildarbygging verksins eigi

ekkert skylt við þau rit.

3) Pá er eftir konungsbálkurinn: það er eini hluti verksins, sem er í

raun og veru hægt að bera saman við erlendu ritin, því að í honum er

að finna flest þau efnisatriði, sem fjallað er um í ítarlegustu 'fursta-

speglum' Vesturlanda. Anne Holtsmark kallaði þennan bálk líka 'hina

eiginlegu Konungsskuggsjá',55 og Eirik Vandvik hélt því meira að

segja fram að titillinn ætti einungis við hann - hinir bálkarnir tveir

væru seinni tíma viðbætur.56 Það er því rétt að athuga nánar hver er

staða konungsbálksins innan verksins og hvort hægt er að líta svo á að

hann sé einhvers konar 'Fúrstenspiegel' felldur inn í heild, sem sé ann-

ars eðlis.

Nú vill svo til að konungsbálkurinn er, eins og hinir bálkarnir tveir,

samtal milli 'föður' og 'sonar' og þannig ótvírætt hluti af heildarbygg-

ingu verksins. En sé það fyllilega eðlilegt fyrir þessar tvær persónur að

ræða um kaupmenn og hirðmenn, þar sem 'sonur' ætlar að verða hvort

tveggja á sínum framaferli, gegnir öðru máli um konunginn: það um-

ræðuefni er greinilega nokkuð fyrir utan aðalefni bókarinnar, eins og

það var skilgreint í upphafi. Inngangsorð konungsbálksins benda líka

til þess að hann sé í rauninni nokkurs konar innskot eða frávik frá að-

54  Hins vegar er ekki að finna í Konungsskuggsjá neinar ráðleggingar handa konungi

um val á hirðmönnum og ráðgjöfum né viðvaranir við hættum, sem af undirferli þeirra

og smjaðri gæti stafað. En 'sonur' er á einum stað varaður við prettum annarra hirð-

manna (Konungs skuggsiá, bls. 47-48).

55  '2. del er om kongsmannen og ender med det egentl. speculum regale, om kon-

gen'. (Kulturhistorisk leksikon IX, 63).

56  Eirik Vandvik, 'Gáter i Kongsspegelen' og 'A new approach to the Konungs

Skuggsiá' í Studier, bls. 63-70 og 71-79. Sbr. t.d.: 'Bolken om kongen er det opphavlege

Konungs Skuggsiá' (bls. 70), og 'The title Konungs Skuggsiá, Speculum regale, seems

very far-fetched as applied to the first main part of the tripartite dialogue, whereas it is

completely relevant to the third dialogue' (bls.75).