Eimreiðin

						c'MReiðin            LISTSKÖPUN OQ KENDAMÖRK                        127

rOKfræðilegum  böndum.   Lisfamaðurinn,  Iisfaverkið og áhorf-

andlnn eða tilheyrandinn, og samband þeirra hvert við annað,

eru þrjú  hin  helztu  viðfangsefni allra fagurfræðilegra rann-

sokna. Orsakar listaverksins er að leita í sálarlífi listamanns-

'ns-  Hvernig  getur hann látið í ljós þær tilfinningar, skapað

.u verk. er vekja hjá öllum öðrum þær stemningar, er hann

lalfur aldrei hefur þekt? Ef listamaðurinn er einhver galdra-

i þar sem orsök og afleiðing samsvara sér eigi, þá mega

ir fagurfræðingar  krossleggja  hendur á brjóst sér, því þá

vist, að fagurfræði getur aldrei orðið nein vísindi.  Það er

fræðilega  °9  sálfræðilega  ómögulegt,  að  út úr sál lista-

annsins komi nokkuð það,  sem aldrei hefur verið þar.  En

Pað er einmitt það,  sem   kenning þessi heldur fram. — Er

Pannig hvergi  nærri  sannað,  að  listamaðurinn  finni  eigi til

lrra  meginkenda,  er  verk  hans  vekja hjá öðrum. — Enn

ernur er  ekkert  hægra  en  að  safna óteljandi dæmum um

arnenn, sem  verið  hafa  mjög örgeðja og tilfinninganæmir

8 notað  hafa  jafnvel  ýms  æsandi  lyf, svo sem kókain og

enSi, til að vekja hjá sér óvenjulegar stemningar. Þá er og

Hosynlegt  skilyrði  fyrir   listsköpun,   að  listamaðurinn  geti

.   ö upp  tilfinningar sínar eða haldið sér í sama tilfinninga-

andi.   Virðist  því að  listamaðurinn sé framar öllu gæddur

l°lskrúðugu tilfinningalífi. Náttúran öll er honum ekki annað

... "PPspretta   margvíslegra   kenda.1)    Og  fyrsta   stig  list-

opunarinnar  er  því  tilfinning,   vakin af  hinni  ytri náttúru

a  af einhverjum atburðum úr lífi voru.   Og takmark lista-

j^annsins,  er  það  ekki að eins það, að láta í ljós þessa til-

^ningu á máli, sem fært er um að vekja svipaða tilfinningu

nia öðrum?

að v Gr ^3^ engu s^ur auosætt> a^ Þeir> sem halda því fram,

"stamaðurinn  geti jafnvel verið kaldlyndari og tilfinninga-

bíekn e" men" alment SeraSt' hafa látið blekk)ast-   Þeir hafa

ke   •     • mnu serstaka e^ fegurðartilfinninganna.   Eitt ein-

k~  !.,. rra er Það> að þasr e"i alment ekki eins sterkar og

"'inningar, sem standa í nánu sambandi við hinar beinu

423        n       c'or  Basch:   Essai  critique sur  l'esthétique de  Kant,  bls.

Paris 1927.