Eimreiðin

						130                     LISTSKOPUN OG KENDAMORK           eimreiðiN

b) Fullnaðarframkvæmd listaverksins. Listamaðurinn leitast nú

við að gefa hverri hugmynd fullnaðarform og samræma

hvern einstakan hluta verksins við heildina.

Vér höfum haldið fram, að listamaðurinn, og þá einkum

skáldið, sé um fram alt maður, sem skynji náttúruna sem

ótæmandi uppsprettu margvíslegra kenda, og því næst, að

hann sjái heiminn í gegnum list sína, vegna meðfæddra hæfi'

leika og hneigða, vegna langrar mentunar og venju. En vér

höfum ekki viljað halda fram, að listamaðurinn sé alt af bund-

inn á klafa listar sinnar; það væri að greina hann um of frá

öðrum mönnum, gera hann að yfirmenskri eða ómannlegri

ófreskju, sem starfaði að mestu fyrir utan lífið sjálft. Það er

ekki unt að greina »Iistamanninn« algerlega frá »manninum«,

því að »listamaðurinn« er að eins hluti af persónuleika manns-

ins, en persónuleikinn er órjúfanleg heild. Því er heldur ekki

hægt að greina listina algerlega frá öðrum starfssviðum í lífinu.

Listamaðurinn er ekki nein ómannleg vera, sem hefur sett

sig út eða upp yfir alt mannlegt í lifinu. Hann gleðst og

hryggist mannlega alveg eins og aðrir, og getur hann því

tekið sér í munn þau orð, er Shakespeare lætur gyðinginn

Shylock segja í »Kaupmanninum frá Feneyjum*: »Ef þér

stingið oss (þ. e. Gyðingana), blæðir þá ekki úr oss? Ef

þér kitlið oss, hlæjum vér þá ekki? Ef þér byrlið oss eitur,

deyjum vér þá ekki? Ef þér skapraunið oss, hefnum vér vor

þá ekki?« — Það er að eins á vissu augnabliki, að lista-

manninum kemur í hug, að gera listaverk úr tilfinninguffl

sínum. Það er þá, að þörfin vaknar hjá honum til að mynda

úr þeim verk, sem stendur. Það er þá, að listastarf hans

byrjar. Hann finnur til kendar, en á vissu augnabliki sigrast

hann á henni, skilur sjálfan sig frá henni að nokkru leyti,

klýfur sig í sundur. Því næst mætir kendin ímyndunaraflinu.

Hann vefur tilfinningar sínar í draumóra hugmyndaflugsins,

og þessir draumórar taka á sig nokkuð ólíkan blæ eftir gerð

(typej ímyndunar hans. Setjum svo, að hann hafi séð aum-

legan betlara eða fagra unga stúlku á götunni. Utan um til-

finningar þær, sem eymd betlarans eða fegurð konunnar vöktu