Eimreiðin

						134

LISTSKOPUN OQ KENDAMORK

EIMREIÐIN

Tolstoj komst að orði, »að vekja í eigin brjósli tilíinningu,

sem hann hefur áður fundið, og nota síðan hreyfingar, línur,

liti, hljóma, orð og líkingar til að láta aðra finna hið sarna?*

Sjáum, hvað hæft er í þessu.

Allar sterkar tilfinningar eða geðshrasringar gera meira eða

minna vart við sig í hreyfingum og líkamsbreytingum. Má

skifta þeim í tvent eftir eðli þeirra. Annarsvegar er skipað

öllu því, sem ekki getur talist til svipbrigða, stellinga eða

látbragðs, eins og t. d. vöðvaæsing við mikla gleði, margs-

konar truflun á andardrætti, blóðrás, meltingu o. s. frv. Hins-

vegar er skipað svipbrigðum, stellingum og látbragði, er lýsa

tilfinningum manna. Hér er enn hægt að greina á milli tvens-

konar kendamarka (l'expression des émotions): sjálfráðra og

ósjálfráðra. Hin síðari lýsa hverri geðshræringu með hreyfing-

um, sem altaf eru hinar sömu. Nær viljinn lítið til þeirra og

þá að eins óbeint. Hin fyrri, sjálfráð svipbrigði, fylgja hugsun

og hægum geðshræringum með einskonar táknhreyfingum,

sem viljinn stjórnar og hefur vald á. Allir skilja þessi kenni-

mörk tilfinninga vorra. Þau eru tákn, sem gefa til kynna sér-

stakt sálarástand, og menn skilja þessi tákn, af því að þeir geta í

samúð sinni ímyndað sér tilfinningar annara. Sá, sem sér

annan mann í geðshræringu, segir við sjálfan sig: Ef ég vaeri

maðurinn, sem lætur þannig, þá væri mér svona og svona

innanbrjósts. Hér er því að ræða um einskonar mál, sem ber

tilfinningar manna á milli.

Þegar einhver er í geðshræringu, ræður hann að meira

eða minna leyti með vilja sínum, á hvern hátt hún komi í

ljós. Hann eykur og fullkomnar hið eðlilega mál tilfinning-

anna. Er listin ekki sprottin úr þeirri hneigð? Svarar hún

ekki til þeirrar óumflýjanlegu þarfar mannsins að verða að

láta í ljós tilfinningar sínar og gera öðrum þær skiljanlegar,

og það í öllum þeirra blæbrigðum og með sívaxandi nákvæmni?

Merkilegt er að athuga, að hinar upprunalegustu tegundir

lista standa í nánustu sambandi við kendamörk manna. Það

eru listir, sem felast í hreyfing og hrynjandi: danz, söngur,

svipbrigði. Það er t. d. erfitt að greina á milli fagnaðarláta

og danzins. Sá, sem horft hefur á börn æpa og hoppa upp af

fögnuði,  þegar þeim er gefið eitthvað fallegt, hefur ef til vill