Eimreiðin

						138                     LISTSKOPUN OG KENDAMORK           eimreiðiN

skynseminnar. Og vér höfum þegar sýnt fram á, að ómögu-

Iegt er að sjá nákvæmlega, hvar hin eðlilegu kendamörk

hætta, og hvar viljinn grípur inn í, til að stjórna þeim og

breyta.

Fjórða mótbára, sem leiðir af þeirri síðustu: Kendamörk

vor skapa ekkert verk, en listastarfsemin skapar verk, sem

stendur.

Hér virðist fljótt á litið, að fundið sé ótvírætt einkenni,

sem greini listina frá kendamörkum. En þegar betur er gætt

að, kemur í ljós, að öll listræn starfsemi þarf ekki að skapa

verk, sem standa. Einkennið á að eins við hinar æðri listir.

Að því er snertir svipbrigðalist, t. d., þá virðist mér, að hún

láti ekkert verk eftir sig, frekar en ósjálfráðar tilfinninga-

hreyfingar vorar. Danzmærin, sem sveigir hinn fagra líkama

sinn með töfrandi yndisþokka, gerir listrænar hreyfingar, en

starf hennar lætur ekkert mark eftir sig, frekar en skipið,

sem klýfur hafflötinn. Annars myndar hver sérstakur danz

kerfi af hreyfingum, verk, sem þjóðvenjan varðveitir.

Lesandinn hefur nú séð, hversu efnið hefur eins og gengið

úr greipum vorum í hvert sinn, er vér höfum viljað skilja að

kendamörkin og listsköpunina, og sýna skýrt mismun á þeim.

Það er mikill munur á hárri og fullkominni list og tilfinninga-

hreyfingum, en þó höfum vér séð þennan mun smámsaman

hverfa, eftir því sem um lægri list er að ræða. Vér viljum

þó alls ekki halda fram, að list og kendamörk séu eitt og

hið sama, heldur hinu, að listin sé runnin frá tilfinningum

mannsins og standi ávalt í nánu sambandi við þær á allri

þróunarbraut sinni. Vaknar þá spurningin: Standa kendamörk

og list ekki að einhverju leyti í öfugu hlutfalli hvort við annað?

Mér virðist, að ein þjóðfélagsleg staðreynd færi líkur fyrir

þessari tilgátu. Það er staðreynd, að miklu færri konur leggja

fyrir sig list en karlmenn og eins hitt, að konur eru sjaldan

miklir listamenn. Hvers vegna? Til þess liggja sjálfsagt margar

orsakir, þjóðfélagslegar og sálrænar, að konur taka miklu

minni þátt í skapandi starfi. Konur sýna miklu meira kenda-

mörk en karlmenn. Þær láta tilfinningar sínar í ljós á sem

auðveldlegastan og eðlilegastan hátt. Hinar þyngstu sorgir geta

trauðlega  komið út á oss karlmönnunum tárum,  eftir að vér