Eimreiðin

						140                       LISTSKOPUN OG KENDAMORK            eimreiðiN

möguleika lil þess að geta fundið aftur þessa tilfinningu.

Listin er því aðallega fólgin í þessum yfirburðum umfram

kendamörkin, og ætlum vér nú að reyna að sýna fram á það

í eftirfarandi línum:

Hvers vegna hefur manninum ekki nægt að láta í Ijós til-

finningar sínar á sem náttúrlegastan og eðlilegastan hátt?

Hvers vegna hefur hann fundið upp ýms ráð til að sýna öðr-

um þær, gera öðrum þær skiljanlegar í öllum þeirra sérstöku

blæbrigðum? Maðurinn getur lýst í skáldskap, t. d., ekki

að eins ástarþrá sinni yfirleitt, heldur og sérstakri ástarþrá.

Alt snýst um að vita, hvort þörf listamannsins til að láta sig

í ljós í listaverki, sé hin sama sálræna þörf og sú, sem knýr

oss til að láta tilfinningar vorar í ljós á venjulegan hátt.

Tökum sem dæmi hina almennustu sorg mannkynsins: Maður

nokkur syrgir ástmey sína. Hann grætur, og er hann hefur

grátið út, finnur hann svölun og fró. Nú er ekki víst, að

þetta nægi honum; hann finnur líka þörf á að trúa einhverj-

um vini fyrir raunasögu sinni. Og er hann hefui þannig látið

í ljós sorg sína, finst honum eins og létt sé af sér fargi.

í þriðja lagi, ef maðurinn er skáld, þá yrkir hann kvæði eða

skrifar sögu um sorg sína. Hann lætur hana í Ijós á list-

rænan hátt og finnur huggun að því loknu. Þannig létti t. d.

Goethe á hjarta sínu með því að rita „Die Lelden des jungen

Werthers". — Þarna eru þrjár leiðir til að láta tilfinningar

sínar í ljós; að eins hin síðasttalda er listræn, en allar hafa

þær þó sömu áhrifin á hinn syrgjanda. Að eins í hinu fyrsta

tilfelli huggar það eitt manninn, að hann gaf tilfinningum sín-

um lausan tauminn. Hví nægir það ekki manninum? Svars

við þessari spurningu virðist mér helzt að leita í samúðar-

og félagskendum mannsins. Vér höfum ómótstæðilega þörf

til þess að vera skildir af öðrum mönnum. Vér viljum umfram

alt hafa einhvern til að blanda geði við. Vér viljum, að aðrir

taki þátt í gleði vorri og sorg. Maðurinn getur ekki lifað einn

og einangraður. Það, sem huggar því manninn, sem trúir

vini sínum fyrir duldum harmi, er ekki svo mjög það, að

hann lætur í ljós tilfinningar sínar, heldur samúðarskilningur

hans á tilfinningum hins. Hann veit, að vinurinn tekur þátt i

raunum hans.