Eimreiðin

						202                                 NYTT ISLENZKT LEIKRIT                    eimreiðiN

fyrir honum fyrstu samverustundirnar þeirra, þegar hugur hans var op-

inn fyrir feguröinni, af því hann elskaði. Það smábirtir, en um leið

eykst skilningur Hallsteins á sekt sinni: „Undarlegir heimar ljúkast upp

fyrir huga mínum. Skilningur vaknar á voðalegum efnum". Honum fer

að skiljast, að hann sé aðeins munaðarlaust barn í hinni nýju tilveru,

og að það er einmiff Dóra, sem ætlar að hjálpa honum yfir hrjóstrin,

fylgja honum til fjallanna, þar sem útsýnið er óendanlegt og hvammarnir

dýrðlegir. Þessi „Lífsins fjöll" birtast í leikslok, og um leið og þau

Hallsteinn og Dóra leggja af stað í áttina til fjallanna fögru, lýkur leikn-

um með þessum orðum Dóru: „Leiðin er víst löng, vinur minn. Ég vett

ekkert, hvað hún er löng, né hvað örðug hún kann að vera. En mer

finst, að til fjallanna minna eigum við að reyna að halda".

Af þessum stutta útdrætti sést, að viðfangsefnið í leiknum er lífi?

eftir dauðann: um það hvernig breytni vor hér í lífi skapi kjör þau, sem

í vændum séu handan við landamærin — og um áhrif kærleikans á um-

hverfi sitt. Viðfangsefnið er því umfangsmikið og hásiðferðilegs eðlis-

011 viðburðaröð leiksins er til orðin svo sem til að leysa þetta viðfangs-

efni, og í lausninni birtist bjartsýni á lífið og framhald þess, jafnvel þeim

til handa, sem verst fara með það. Þrír fyrstu þaettirnir er forsaga þess

atburðar, sem er þungamiðja leiksins: endurfundanna í fjórða þ*tt'-

Leikurinn er allur mótaður af lífsskoðun skáldsins. Eitt einkenni þeirrar

lífsskoðunar er bjartsýnin. Annað einkenni þeirrar lífsskoðunar er bjarg-

föst vissa um framhald Iífsins eftir líkamsdauðann. Sumum er illa viO

lífsskoðanir, sem ná eitthvað út yfir hið sýnilega. Oðrum mun ef til vil'

finnast sem leikurinn sé alt of „fendentiös", hér sé verið að bo&a

spiritisma, og ekkert annað. Auðvitað væri þetta svo sem engin goðga-

Öll leikritaskáld, sem að hefur kveðið, hafa haft einhvern boðskap a*

flytja. En ég held engum geti blandast hugur um, að lausnin á viðfangs'

efni leiksins í fjórða þætti sé miklu umfangsmeiri en svo, að henni verði

skipað í flokk með nokkurri einni stefnu í andlegum málum. Og hún er

svo vel gerð, að hún getur engan hneikslað. Frá trúarbragðanna sjónar-

miði er hún sönn, frá siðfræðinnar sjónarmiði er hún heilbrigð og f'a

listarinnar sjónarmiði er hún fögur. Prédikunartónninn, sem Diderot var

svo hræddur við, verður að engu í látlausum og ástúðlegum leiðbein-

andi orðum ungu stúlkunnar, sem er að taka á móti afvegaleiddum unn-

usta sínum eftir langa útivist, og þó gætir í orðum hennar siðspek'

þeirrar veru, sem sjálf hefur orðið að leggja mikið í sölurnar fyrir a°

öðlast reynsluna. Og fögnuður sá, sem Lessing talar um, verður hlut-

skifti þeirra, sem leiknum hlýða, enda þótt efni hans fari út fyrir ÞaU

takmörk, sem allur fjöldinn fær að jafnaði skynjað.

Leikritaskáldskapur hefur stundum verið flokkaður í tvent: gleðile'k'

og harmleiki. Fyr meir var venjan sú, að þeir sjónleikir, sem enduðu

með dauða aðalpersónanna. voru taldir í flokki harmleikanna. En það er

langt síðan að þessi skifting varð úrelt. Sjónleikahöfundar hafa fyrir lönSu

komið   auga   á   það,   að   lífið  er stundum   sorglegra en sjálfur dauðinn-