Eimreiðin

						208                                          NÝ SKÁLDSAGA                             eimreiðiN

Halldór Laxness er skopteiknari góður, þegar honum tekst upp, °3

stundum eru þessar skopmyndir hans mjög smellnar. Lýsingar hans *

samkomum Sáluhjálparhersins eru þannig, að menn fara ósjálfrátt að bera

þær saman við það, sem Herinn var hér á landi fyrir svo sem aldar-

fjórðungi, og finna fljótt skyldleikann. Todda trunta, kadett í Hernuw,

hefur t. d. áreiðanlega átt stoð í veruleikanum, þó öfgakend sé 08

harla ófrýnileg hjá höfundinum. Suma sálma Hersins hefur höfundurinn

tekið orðrétta upp, og er ekki nema réttmætt, að Herinn geri tilkall tit

þess skáldskapar í bundna máli, sem bókin hefur að geyma. En Laxness

hættir við að verða stundum of ruddalegur. Hann hefur ekki enn losaö

sig við þann Iöst. Jafnruddalegt orðbragð eins og höf. lætur piltbarnið

Týra, kaupmannssoninn á bláu buxunum, láta út úr sér við ókunnugt fólK>

er alllangt fyrir neðan það, sem á sér stað, jafnvel hjá illa uppöldu"1

götuskríl. Þá hefur og kaflinn um heimsókn mæðgnanna hjá lækni þorps'

ins mistekist. Ætlun höfundar er að gera lækninn skoplegan. Annað e'nS

læknisfífl og þessi þorpslæknir Laxness er tæplega til. Hér er því um

skopmynd að ræða, sem gæti verið góð, ef hún kæmi nokkursstaðar

nærri veruleikanum. Því það er svo með skopmyndirnar eins og allar

aðrar tilraunir manna til að tjá öðrum yfirbragð hlutanna, að þær verða

einhversstaðar að hitta til þess að þær hafi nokkurt gildi.

En það eru aðrir kaflar í þessari bók, sem réttlæta höfundinn í aUS'

um þeirra, sem enn gera kröfur til íslenzkrar skáldlistar. Þeir menn erU

fleiri en ástæða er til að ætla af sumu því, sem skrifað er um íslenzka 11S''

Það er mér fagnaðarefni að finna innan um hjá Kiljan kafla, þar sern

tekið er óskeikulum listamannstökum á efninu. Vil ég aðeins sem dsm'

nefna frásögnina af skilnaði þeirra Arnalds í Kófinu og Sölku Völk";

í þeim kafla, og víðar, sýnir höf., að hann er gæddur hæfileikum til a

skilja óspiltar, frumlægar tilfinningar og lýsa þeim. Samtal þeirra Arnal"s

og Sölku Völku er meistaralega látlaust og blátt áfram, sýnir alt í senn-

barnslega einlægni hins sáttfúsa unglingshugar, þverúð og særða tilf'nn"

ingu stúlkunnar, sem stendur á mótum æsku og fulltíða aldurs, án þeS

að geta til fulls gert sér grein fyrir þeirri kend, sem hefur náð völdnm

í hjartanu, — og söknuðinn út af skilnaðinum, sem lesandinn fær ekker

um að vita, hvort er fullnaðarskilnaður eða ekki.                                       .*

Þeir, sem fylgst hafa með ritferli Laxness, munu ef til vill hafa korn^

auga á það, að með þessari bók er sem aftur sé komið inn á braut Pa'

er höfundurinn var á með sögunni Undir Helgahnúk, sem út kom ár''

1924. Höfundinum hefur farið fram að stílþrótti síðan. En rótleysið '

hugsuninni er líkt og áður. Halldór Laxness er riffær, en hann veit eKK'

enn um hvað hann á að rita. Hann hefur ekki enn eignast mikilfeng'eg,

viðfangsefni. Hann hefur ekki enn komið auga á hugsjón, sem hann s

reiðubúinn að taka á móti inn í líf sitt, til þess síðan að bera út á me"a

mannanna í voldugu skáldverki. Þess vegna dylst ekki hversdagsleik'nn

á ásjónu þessa afkastamikla höfundar. En þar er þó eitthvað meira;

skygn augu, sem ef til vill fá áður en varir rofið þokuna og séð inn

einhver þau undralönd, sem mennirnir þrá og þurfa að eignast.

Bókin   er   prentuð   á   prýðilegan    og    svellþykkan    pappír,   og    Vlrl

frágangur   allur   hinn   vandaðasti,   enda   er   það   íslenzka  ríkið,   sem e

útgefandinn.                                                                                            Sv. &•