Eimreiðin

						158                              ÞÆTTIR AF EINARI H. KVARAN                   eimheiðin

Matthías gekk þess ekki dulinn, að sumum af hinni eldri

kynslóð mundi mislíka andi realismans, enda hafði það komið

á daginn í því, sem Gröndal ritaði út af Verðandi.1) Það var

þó ekki svo mjög Verðandi sjálf, sem Gröndal vítti: »Mér

þykir margt í henni mæta-fallegt; ég furða mig á þeim form-

lega styrkleik í máli og meðferð, sem þar kemur víða fram«.

En grein Jónasar Jónassonar í Þjóðólfi um Verðandi, ideal-

ismus og realismus, hafði snortið hann illa. Sannleikurinn

var sá, að Jónas hafði byrjað á að jafna Verðandi til Norður-

fara, en gleymt að minnast á Gefn og aðrar bækur, sem

Gröndal hafði sent heim frá Höfn — og hér þótti Gröndal

gengið á sinn rétt. I öðru lagi setti Jónas mjög á oddinn

mismuninn milli hins forna idealisma — svo kallaði hann

rómantíkina — og hins nýja realisma. En Gröndal voru þessi

hugtök tamari frá eldri tímum, þar sem þau höfðu að sumu

leyti þveröfuga merkingu við það, sem nútíðin vildi láta þau

gilda.2) I augum Gröndals var hinn nýi realismi lítið annað

en materialismi og atheismi; en greinargerð Jónasar þótti

honum bera keim fáfræði og nærsýni í andlegum efnum.

Þegar Jónas svaraði enn fyrir sig, brá Gröndal á sína venju-

legu gandreið:3) »Annars nenni ég ekki að eiga við menn,

sem ekki þekkja annað en danskar skruddur . . ., ekkert vit

hafa á því, sem þeir eru að tala um. »Du præker i en Lygte«,

sagði Holberg; það mun hentast að bregða fyrir sig dönsk-

unni, þegar svona stendur á! Ég vil ekki óska fagurfræðing-

inum annars en góðs, ég óska að hann dansi »Skarphéðins-

Galopade« »gleitend« ofan eftir Parnassus í »Storminum« á

»æsþetisku«, húrrandi og hringjandi með Ibsen, Björnson,

Kielland, Ebers, Heyse og Gjellerup«. — Og þó að þessari

deilu lyki að sinni, þá lifði lengi í kolunum og blossaði upp

við og við, eins og t. d. þegar Hannes Hafstein hélt fyrir-

lestur sinn um realismann 14. jan. 1888 og Gröndal svaraði.4)

1)   Ísafolcl 10. og 15. júlí 1882.

2)   Virðist hann leggja í þau svipaða merkingu og Heiberg gerði í

Danmörku, sbr. Petersen-Andersen, Dansk Literainrhistorie 4. bd., bls. 362.

3)   tsafold 5. ágúst 1882.

4)  Sjá Ymislegt, fyrirlestur, lcikur, ferðasaga eftir Ben. Gröndal, Rvík,

Þorst. Gíslason, 1932.