Eimreiðin

						172                  SJÁLFSTÆÐI   ÍSLANDS   OG   SAMBANDSLÖGIN       eimreibiN

og löggjafarvald þess átti engin ráð að hafa yfir. Alþingi

1871 mótmælti þessum lógum, en það kom fyrir ekki — og

voru þau síðan lengi undirstaðan undir stjórnarfai'inu, og á

þeim var reist stjórnarskráin, sem konungur »setti« landinu

1874 (5. jan.); hún greindi sig einnig sem »stjórndrskrá urfl

hin sérstöku málefni« Islands. Eigi hafði Alþingi samþykt þá

stjórnarskrá, en við henni var tekið, enda svo talið við 1000

ára hátiðina það ár (1874), að konungur hefði »gefið« land-

inu þessa »frelsisski"á«, sem skáldin kölluðu; það var Krist-

ján IX., sem þá sótti þjóðina heim, fyrstur konunga landsins.

Á þennan hátt afsalaði konungur sér einvaldi hér, í þeiM

stjórnarmálum, sem stjórnarskráin náði til.

Með stjórnarskrá þessari var það nú ákvarðað (líkt og'

reglan var þá í slíkum lögum hjá þeim þjóðum, er »lýðfrelsi(<

svokallað áttu að öðlast), að löggjafarvaldið i þessum sérmál-

um væri hjá konungi og Alþingi í sameiningu, framkvœmdar-

valdið hjá konungi (og hans embættismönnum) og dómsvaldio

hjá (sérstökum) dómendum. En ráðuneyti fyrir ísland var sett i

Kaupmannahófn, aðallega í sambandi við dómsmálaráðuneytið

danska, og hal'ði Alþingi engin afskifti af því. Æðsti dómstóH

fyrir ísland var einnig í Danmörku áfram, sem sé hæstiréttur

Dana. Og loks voru hin nefndu »sérmál«, eða lagasetninga1'

Alþingis um þau, borin undir konung, er til þess kom, '

ríkisráði Dana, og varð um það seinna mikil og ströng deila>

er hélzt alla tíð l'ram á fyrstu tugi þessarar aldar (»ríkisráðs-

þrætan«, sem sjálfsagt er enn í minnum ýmsra). Og jafnvel

ekki hvað sízt eftir að ísland fékk sérstakan (íslenzkan) ráð'

herra, búsettan hér heima, með stjórnlagabreytingunum fra

1903 (3. okt.), harðnaði þessi deila, því að nú var þar ber-

um orðum ákveðið, að ráðherrann skyldi fara með mál v°r

á konungsfund, er við ætti, og bera þau þar (í Kaupman"3'

höfn) upp »i rikisráði«. — Olli þelta um hrið flokkadráttum

í landi og ýmsu stjórnmála-fári.

Þótt stjórnlagabreyting ætti sér stað, var því þó ekki a°

neinu riftað, að hin »sameiginlegu mál«, öll mál út á við,

voru áfram á valdi og vegum Dana, og farið með þau serð

dönsk mál samskonar. ísland kom þá eigi fram neinsstaðai

úti í frá  sem  sérstakur  aðili  í  viðskiftum við   önnur  ríki'