Eimreiðin

						eimheiðin       SJÁLFSTÆÐI   ÍSLANDS   OG   SAMBANDSLÖGIN                  175

wönnunum (sem allir eru látnir, nema 2) var aðeins einn af

Islendingunum mótfallinn »Uppkastinu« (Skúli Thoroddsen);

hinir voru allir með því, og þó fór svo fyrir málinu sem

greint var, og sýndi það, með öðru, að um vilja mikils meiri

hluta þjóðarinnar varð eigi deilt í þessu efni: Hann var

krafan um fult og óskorað sjúlfsforrœði landinu til handa.

Þessar samkomulagstilraunir urðu þannig að engu; og varð

þessum málum lítt þokað fram um all-langa hríð, eftir 1908,

Pótt nokkur gangskör væri að því gerð, er eigi verður hér

rakin. En vafalaust þroskaðist þá með þjóðinni rík tilfinning

°g ákveðinn vilji til þess að láta í engu hlut sinn, en bíða

hehiur byrjar með aðal-málið, byrjar, sem reyndar kom fyr

en varði, og dró það til málalykta. — Á meðan svo stóð,

V£>r fengist við nokkur einstök atriði sambandsmálsins, svo

sem áframhaldandi um oríkisráðsákvœðiða, sem nú og fékst

Vlðurkent, að ekki skyldi vera lögbundið fyrirkomulag (eins

°g það hafði verið frá 1903), heldur framkvæmt svo af hentug-

¦eikum, þar til um skipaðist með sjálft sambandið. En sér-

stök þræta hafði orðið um þetta 1914—'15. — í annan stað

kom fánamálið sérstaklega á dagskrá, og varð þörfin á fullri

lausn þess sýn og áþreifanlega brýn, er þjóðin bjóst til að

taka í sinar hendur siglingar og alla flutninga til og frá land-

lnu, á eigin skipum, eins og hitt varð og eigi síður bert,

elhr að heimsstyrjöldin skall á, að vér yrðum í raun og veru

að endurheimta sjálfstæði vort, vegna viðskifta við aðrar

Pjoðir, er Danir reyndust, svo sem vænta mátti, þess eigi

umkomnir að annast þau eða ábyrgjast.

Með  »heimsstyrjöldinni« (ófriðnum mikla) 1914—'18 urðu

dalvvörf (þótt  ekki væru  aldamót) í þeim hlutum flestum,

r við þekkjum, bæði efnalegum og andlegum. Viðhorf manna

leyttist  til   mála, ýmsar  skoðanir   bældust   niður,   er   áður

oiðu  ríkt,   og  nýjar  ruddu  sér til rúms. Svo var og í áliti

lnanna úti um heim á »sjálfstæði« landa. Þá kom upp hið fræga

Jororð    »Bandamannanna«   í   ófriðnum:     Sjátfsákvörðunar-

«'tur þjóðanna skal virtur! — Á þessu græddu þá allar smá-

Pjoðir,  málstað   sínum til  stuðnings; og íslendingar fylgdust

Par vel  með  á síðkastið,  bæði  utan þings og innan, og nú

ar landsstjórnin  á sama máli og almenningur.  Allir áhrifa-