Eimreiðin

						eimreiðin                                    NÝIR HEIMAR                                               201

vitsmunamann og Brandes var. í einum fyrirlestra þeirra,

sem rithöfundurinn Konrad Simonsen hélt við háskólana í

Kaupmannahöfn og Osló 1917, gefur hann þessa óvægilegu

lýsingu á áhrifum Georgs Brandesar á andlegt líf samtíð-

arinnar:1)

»Það er ljóst, að hinn ákaíi áróður prófessors Brandesar

hefur aldrei orðið til annars en að vekja hatur og þverúð.

Aldrei hafa orð hans, knúð fram rödd kærleikans. Með sí-

endurteknum yfirlýsingum sínum um fyrirlitningu sína á

heimsku mannanna, átthagaást þeirra og þjóðarkend, trú

Þeirra og tilbeiðslu á æðri máttarvöldum, gróðursetti hann

Þessa sömu fyrirlitningu hjá æskulýðnum, og með það takmark

fyrir augum skipaði hann rithöfundunum, bæði þeim stóru

°g smáu, í flokka. — Árangurinn af því, hvernig hann upp-

rætti trúna á allar hugsjónir, varð upplausn, sundrung, girndir,

efnishyggja, öfund, guðsafneitun og þegar bezt lét yfirborðs-

Pekking. Slíkur varð skerfur hans til menningarinnar, þeirrar

'nenningar, að gera sálir manna að andlausum vélum og draga

skapgerð manna niður í sorpið.« — Gamlir Brandesardýrk-

endur krossuðu sig í bak og fyrir, þegar þeir heyrðu annað

ein's og þetta um sitt gamla goð, en öðrum þótti vel mælt.

^að rétta er, að hér var með óvægum orðum lýst gjaldþroti

hinnar gömlu raunsæisstefnu, eins og það gjaldþrot kom fram

1 heimsófriðinum 1914—'18. Enda standa ummælin einmitt

1 sambandi við afskifti Brandesar af þeim hildarleik.

Eftirstríðs-bókmentirnar frá árunum 1918—1928, eða næstu

lu árin eftir friðarsamningana, einkenna sig að bölsýni og

uPplausn. Hinna hræðilegu afleiðinga blóðbaðsins á vígvöll-

unum verður greinilega vart í bókmentum þessa tímabils.

"ermennirnir koma heim af vígstöðvunum lemstraðir á lík-

atna og sál.   Þar tekur   atvinnuleysið  við   þeim,   upplausnin

^eima fyrir, eða þá fjölskyldulífið, sem er fyrir löngu gleymt

ettir vistina á vígvöllunum. Þessir heimkomnu hermenn eru

'otarlausir kvistir í jarðvegi þjóðfélagsins. Þeim finst sem

Peim sé ofaukið, finst þeir eigi að hverfa, séu fyrir. Átakan-

ega  kemur  þessi   bölsýni   fram í bókum Bemarques,   »Tíð-

ndalaust^á vesturvígstöðvunum«   og  »Vér héldum heim«.   f

i) Sjú Konrad Simonsen: Den moderne Mennesketype (11. útg.), bls. 57-58.