Eimreiðin

						eimrehhn                                    NÝIR HEIMAR                                               203

II.

Peir, sem lengst leita inn í þagnarlund sinnar eigin sálar,

sjá fyrstir manna fánýti þess, sem er. Af því þeir eru van-

sælir í því umhveríi, sem þeir verða að lifa í, hefja þeir leit-

ma að æðri og betri lífsskilyrðum. Sumir ná aldrei út úr

bölsýninu, en aðrir gerast brautryðjendur og kanna nýjar

leiðir. Á undanförnum áratugum hefur þeim sífelt fjölgað,

setn hafa með öllu mist trúna á vestræna menningu. Nýir

nienn bætast stöðugt í þann hóp, menn, sem snúa baki við

velamenningu vorra tíma. Fyrir löngu eru þeir orðnir úrkula

vonar um hjálp frá henni. Þeir hafa með eigin augum horft

a það, hvernig vélarnar og vígbúnaðurinn hafa vaxið mönn-

ununi yfir höfuð, orðið þeim ofjarlar, eins og gervimennirnir,

urðu í hinum ágæta sjónleik, eftir tékkneska skáldið Karel

Capek, sem Leikfélag Reykjavikur sýndi nú í vor. Jafnvel

hstin og bókmentirnar hafa smitast af heimsspeki vélavaldsins,

gervimenningarinnar. Eða hafa ekki sum skáldin hafið heims-

uyggjuna til skýjanna, en gert lítið úr dygðum andans? Hafa

Pau ekki Iofsungið kapphlaupið um auð og völd, dáðst að

négómanum og hliðrað sér hjá að bera sannleikanum vitni?

Hafa þau ekki svo að segja mist sjónar á hinu andlega lífi?

^um hafa sokkið svo djúpt. Önnur hafa aftur á móti reynt

að skýrgreina sálarlíf samtíðarmanna sinna, og niðurstaðan

°rðið sú, að sálin væri vansæl og í fjötrum. Oftast er hún

undir martröð allskonar vanmættiskenda, sem ýmist stafa af

otómdum ástríðum, gróðabralli, samkepni um gæði þessa

heirns, yíirdrepskap eða undirferli. Taugaveiklaðar persónur

ei'n oft uppáhalds-söguhetjurnar. Frjáls og sterk, öllu óháð

sal er fágætt fyrirbrigði í persónulýsingum skáldanna. Ýmist

er sálin hrjáð og full bölsýni, eins og t. d. oft hjá Strind-

"erg> Hamsun og Anatole France, eða hreint og beint spilt,

Pervers, eins og stundum hjá Baudelaire, D'Annunzio og Oscar

Wilde. Þegar bezt lætur er hún eins og fávíst, einmana barn,

Seni grætur af hræðslu við geigvæna leyndardóma myrkurs-

Ul'sins nmhverfis það, — svo sem hjá Maeterlinck. En vér

rekumst sjaldan á hreinar og göfugar sálir, á borð við bisk-

npinn i »Vesalingunum« eftir Hugo, í bókmentum síðari ára.

Annaðhvort eru söguhetjurnar sálarlausar eða sálarlitlar kald-