Eimreiðin

						2                                       EFTIR HÁLFA ÖLD                        eimreiðIN'

og leyndardóma hins ókunna framundan. Stefna hennar er að

því leyti algerlega mörkuð, að á liðnum ferli hafa mótazt

ákveðnar skoðanir á umhverfinu og samtíðinni, sem að sjálf-

sögðu eiga fyrir sér að breytast og þróast við vaxandi birtu

skilnings og innsæis með mönnunum á komandi tímum. En í

stórum dráttum má lýsa sjónarmiðum hennar á yfirstandandi

tímamótum í mjög stuttu máli.

Eimreiðin hefur jafnan barizt gegn múgmennskunni, þess-

ari ófreskju hinnar blekkjandi hópsef junar, sem hvílir á þjóð-

lífinu og gerir það í ýmsum greinum andlega fátækt, dregur

úr manngildinu og hneppir sjálfstæða hugsun í fjötra. Eitt

ömurlegasta þjóðfélagsfyrirbrigði þessarar tegundar er hið

blinda flokksræði, sem endar oftast í algerðu einræði, svo sem

nazisminn þýzki, og Iamar þá alla frjálsa hugsun. Við hættum

flokksræðisins hefur hvað eftir annað verið varað hér í ritinu.

Nú er svo komið, að hið blinda flokksræði hefur ekki lengur

nein veruleg völd í hugum fólksins. Kjósendurnir hafa fengið

ógeð á því. Ný skipan þjóðmálanna er í aðsigi, þar sem þjóð-

ræðið hefur forustuna og flokkshagsmunirnir fá að víkja

fyrir hag heildarinnar. Þessa er þegar orðið vart, þótt enn sé

fálmkennt og skammt á veg komið.

Stjórnmál, bókmenritir, listir eru, eins og allt annað, háð

takmörkunum samtíðarinnar. Aðeins örfáir megna að hef ja

sig yfir þau takmörk og keppa að settu marki án þess að láta

truflast af henni. Stefnur í bókmenntum, svo sem aðrar stefn-

ur í lífi og tjáningu einstaklinga og þjóða, rísa og hníga eins

og öldur á sæ. Þær eru stundarfyrirbrigði, sem birtast upp

aftur og aftur í nýjum og síbreytilegum myndum. Allar skilja

þær eftir einhverja viðbót fyrri þekkingarforða mannanna og

einhverja nýja reynslu. Vandinn er að láta ekki blekkjast af

fánýtinu, sem allt of oft er haldið að fólki með enn meiri á-

gengni og ofsa en hinu er haldið að því, sem varanlegt gildi

hefur. Aldrei hefur íslenzka þjóðin, síðan hún fékk aftur

stjórnmálalegt frelsi sitt viðurkennt, legið undir öðrum eins

áf öllum alls konar áróðurs eins og nú. Sem betur fer er íslenzki

stofninn sterkur, sem standast á öll hin mörgu áföll áróðurs-

ins í nútíð og framtíð. Stjórnarfarslegt og andlegt frelsi þjóð-

arinnar er undir því komið, að henni takist að varðveita sjálf-