Eimreiðin

						58                      BÓKMENNTAFERILL FIMMTÍU ÁRA        eimreiðin

meira og meira, einkum eftir daga Gests Pálssonar, jafnvel þótt

hin sígilda íslenzka skáldsaga sé eldri, verk Jóns Thoroddsen.

Skáldsögunni hefur verið beitt til hvors tveggja, lýsingar og gagn-

rýni á þjóðlífinu. Henni hefur stundum verið misbeitt. Skáld-

sagan er livorki árásarvopn né áróðurstæki. Hún er frásögn um

atburði, líf og örlög. Hún lýtur sínum eigin lögmálum. Hún er

í senn háð lífinu og hafin yfir það. 011 list er í þjónustu lífsins.

Hún er barn veruleikans. En hún er einnig þrá veruleikans út

yfir sjálfan sig. Af þessu tvíeðli hennar spretta mismunandi

stefnur og misjafnar skoðanir á hlutverkibennar. Flestar deilur

um stefnur og „isma" eru fánýtar í sjálfu sér. Þær eru helzt

til þess að menn geti viðrað sjálfa sig og dustað aðra. Islenzkar

bókmenntir hafa verið blessunarlega lausar við kreddur og öfgar

„ismanna", þó að þeim hafi brugðið fyrir. Stundum hefur verið

fimlega deilt. Stærstu verkin og mennirnir eru oft ýmist utan

við allar stefnur eða hafa sogað þær allar í sig. Þeir eru heimur

heillar menningar út af fyrir sig. 1 þá átt hafa verið hjá okkur

menn eins og Snorri Sturluson, Hallgrímur Pétursson, Jón Sig-

urðsson og Matthías Jochumsson.

1 skáldsagnagerð síðustu 50 ára hefur verið fjör og líf. Sögur

Jóns Trausta eru safamestu og frjósömustu sagnaverk tímabils-

ins. Þó að þar geti geigað smekk og máli, voru sögurnar fullar

af frásagnargleði og frásagnarkrafti, iðandi af atburðum og Ijós-

lifandi fólki og ósviknum samtölum. Jón Trausti sagði sögur í

orðsins eiginlegasta og innilegasta skilningi. Sögur Einars H.

Kvaran voru fallegar og fínlega sagðar, fullar af samúð með

lítilmagnanum og ást á lífinu. Gunnar Gunnarsson var einn af

þeim fyrstu,. sem leitaði út úr bókmenntaþrengslunum heima

fyrir til að nema land í nýrri tungu og bókmenntum — og

sigraði. Hann varð íslenzkt sagnaskáld á Evrópuvísu. Margir

hafa hneigzt að skáldsögunni, einnig þeir, sem byrjuðu sem ljóð-

skáld, eins og Guðmundur á Sandi, Davíð frá Fagraskógi og Jakob

Thorarensen. Það sýnir aðdráttarafl þessa nýja forms. Þorgils

Gjallandi, Guðmundur Kamban, Guðmundur G. Hagalín, Krist-

mann Guðmundsson, Þórir Bergsson, Guðmundur Daníelsson,

Halldór Stefánsson, allir hafa þeir lagt sinn athyglisverða skerf

til skáldsagnagerðarinnar og aukið fjölbreytni forms hennar og