Uppeldi og menntun

						ÞATTUR   STARFSFOLKS   LEIKSKOLA   I   HLUTVERKALE I K   BARNA

Hægt er að setja hugmyndir fræðimanna um hlutverk fullorðinna í leik barna á

ás þar sem á öðrum endanum eru þeir sem aðhyllast það að fullorðnir hafi ein-

göngu áhrif á leikinn með því að undirbúa umhverfið, útvega leikmuni og gefa

nægan tíma og pláss fyrir leikinn. En á hinum endanum eru þeir sem aðhyllast

mikla íhlutun leikskólakennara í leik barna og jafnvel leikþjálfun.

Israelski fræðimaðurinn Sara Smilansky (1968) kynnti fyrst leikþjálfun í hlutverka-

leik barna. Rannsókn hennar markaði tímamót í rannsóknum á hlutverki fullorðinna í

leik barna. Hún fann að börn frá félagslega og efnahagslega illa stöddum heimilum

léku sér ekki í leikskólanum, þrátt fyrir að allar aðstæður væru fyrir hendi til leikja.

Smilansky reyndi ýmsar aðferðir til að virkja börn til leikja og urðu meiri framfarir hjá

þeim sem fengu þjálfun en viðmiðunarhópnum. Sú aðferð sem gafst best var að útvega

börnunum efni og kenna þeim að leika sér með það. Hvatning og þjálfun fullorðinna

hafði þau áhrif að börnin léku sér meira og leikir þeirra voru flóknari.

f kjölfar rannsóknar Smilansky voru margar svipaðar rannsóknir gerðar í Banda-

ríkjunum og á Bretlandi á sjöunda og áttunda áratugnum. Niðurstöður þeirra sýndu

að leikþjálfun hafði veruleg áhrif (Smilansky 1990). Undanfarið hafa fræðimenn (t.d.

Christie og Johnsen 1985, Smith 1994, Pellegrini og Boyd 1993, Mellou 1994, Saltz og

Brodie 1982) gagnrýnt þessar rannsóknir og bent á að árangur leikþjálfunar geti

einnig verið háður ýmsum öðrum þáttum, svo sem aldri barna, bakgrunni þeirra,

auk persónuleika kennarans og þeim þjálfunaraðferðum sem notaðar eru.

í Bandaríkjunum er talsvert til af leikþjálfunaráætlunum sem flestar eru þó

miðaðar við börn með sérþarfir. Sem dæmi má nefna áætlun Saltz, Dixon og John-

son (1977) sem nota leikþjálfun með ævintýrum fyrir börn með sérþarfir. Þjálfunin

felur í sér að aðstoða börnin við að leika kunn ævintýri. Nýrri áætlun er svokallað

„Supportive Play Model". Þar er lögð fram aðferð fyrir fullorðna til að athuga börn-

in og leggja mat á leik þeirra og í framhaldi af því eru gerðar einstaklingsáætlanir

(Sheridan, Foley og Raadlinsky 1995). Þátttaka í leik barna getur einnig átt sér stað

án þess að um sé að ræða leikþjálfun. Wolfgang og Sanders (1982) kynntu líkan,

sem gerir grein fyrir hvernig kennarar geta stýrt leik barna (The Teacher's Behavior

Continuum TBC). Líkanið sýnir á ás hegðun kennarans þegar hann stígur inn í leik

barna. Kennarar geta farið frá því að vera eingöngu athugendur í það að gefa yfir-

lýsingar sem ekki eru leiðandi, spyrja spurninga, gefa leiðandi yfirlýsingar, gefa

fyrirmynd og að lokun að grípa inn í leikinn.

Christie (1982) þróaði hugmynd Smilansky og flokkaði íhlutun í leik barna í

tvennt: Afskipti utan frá og afskipti innan frá. Afskipti utan frá eru þegar hinn

fullorðni stendur utan við þema leiksins og gerir athugasemdir við börnin sem eru

að leika sér í þeim tilgangi að hvetja til ákveðinnar hegðunar. Athuganir kennarans

geta verið í formi spurninga, tillagna, fyrirmæla og stefna að því að koma á sam-

bandi milli leikenda og skýra hegðun barnanna. Þegar kennarinn hefur afskipti

innan frá tekur hann virkan þátt í leiknum og gefur fyrirmynd af ákveðinni hegðun.

Spidell (1985) gerði athugun á starfi þriggja bandarískra kennara og fann að

þeir höfðu mismunandi hugmyndafræði og hegðun þeirra tengdist henni. Kennar-

arnir höguðu sér samkvæmt persónulegum hugmyndum sínum um hvernig kenn-

arar eiga að kenna, hvernig börn læra og hvert sé eðli leikskólastarfsins. í ljós komu

36