Uppeldi og menntun

						JOHANNA   EINARSDOTTIR

nokkrar mismunandi íhlutunaraðferðir: þátttaka, tilsögn eða kennsla, hrós, samtöl,

breytingar á ferli leiksins, breytingar á umhverfi og stuðningur. Shin (1989)

rannsakaði tengslin milli leikíhlutunar og leiks barna og notaði til þess flokkun

Spidells en bætti við sýnikennslu og skipunum. Niðurstaðan var að kennarar not-

uðu mismunandi leikíhlutun við mismunandi aðstæður. I Englandi rannsökuðu

þau Wood, McMahon og Cranstoun (1980) 24 leikskólakennara. Þau fundu fjórar

mismunandi aðferðir sem kennararnir notuðu þegar þeir léku sér með börnunum:

Samhliða leikur, leikfélagar, leikkennarar og talsmenn veruleikans.

Roskos og Newman (1993) rannsökuðu hvernig fullorðnir örva og ýta undir

ritmálsþroska þegar börn eru í leik. Þær skilgreindu hlutverk hins fullorðna á

þrennan hátt, sem áhorfanda, leikara og leiðtoga. Sem áhorfandi var hinn fullorðni í

hlutverki hins þakkláta viðtakanda. Leikarinn var hins vegar virkur þátttakandi í

leiknum. Sem leiðtogi skipulagði hinn fullorðni markvisst leikinn á svipaðan hátt

og leikþjálfun. Roskos og Newman fundu að kennarar fóru í ýmis hlutverk og

fluttu sig oft úr einu hlutverki í annað, en kusu samt eitt hlutverk frekar en annað. í

rannsókn á samskiptum fullorðinna við börn í leik fundu Christie og Enz (1997) sex

aðferðir sem hægt er að setja á ás, frá þátttökuleysi til algerrar íhlutunar. Aðferðirn-

ar voru: afskiptaleysi, viðtal, sviðsstjórn, þátttaka sem leikfélagi, forysta leiksins og

stjórnandi. Það kom í ljós að aðferðirnar í miðjunni, sviðsstjóri, leikfélagi og leið-

andi leiksins, voru áhrifamestar við að örva hlutverkaleik. Niðurstöðurnar gáfu

einnig til kynna að menntun og reynsla voru mikilvægir þættir varðandi hæfileika

kennarans til að velja og nota leikaðferðir á árangursríkan hátt.

Af framansögðu má sjá að talsvert er til af rannsóknum á hlutverki starfsfólks

leikskóla í leik barna og mismunandi þátttökuaðferðum. Rannsóknir þessar endur-

spegla gildismat, hugmyndafræði og grundvallarviðhorf kennara. Niðurstöður

rannsóknanna leiða hugann að því hvort hlutverk starfsfólks leikskóla sé breytilegt

eftir menningarsamfélögum. í því sambandi þótti athyglisvert að skoða hvernig

þessum málum væri háttað hér á landi þar sem leikur er talinn aðalinntak leik-

skólastarfsins (Aðalnámskrá leikskóla 1999). Niðurstöður rannsóknarinnar ættu því að

varpa ljósi á hegðun og hugmyndafræði starfsfólks íslenskra leikskóla og gefa tæki-

færi til samanburðar við rannsóknir í öðrum löndum.

Rannsóknin fór fram í leikskólum á höfuðborgarsvæðinu á vormisseri 1997 og

tók til hlutverkaleiks sem börnin léku sér í á hlutverkaleiksvæðum. Hlutverkaleik-

urinn var skilgreindur sem félagslegur leikur þar sem börnin leika sér saman tvö

eða fleiri á hlutverkaleiksvæðinu.

Tilgangurinn með rannsókninni var tvíþættur:

Annars vegar að fá vitneskju um hlutverk fullorðinna í hlutverkaleik barna í

íslenskum leikskólum og skoða hvernig starfsfólk leikskóla hefur afskipti af leikn-

um. Þrjátíu þátttakendur í þrjátíu leikskólum sem valdir voru með handahófsúrtaki

voru athugaðir.

Hins vegar að fá skoðun og viðhorf starfsfólks leikskóla til leiksins og hug-

myndir þess um hlutverk fullorðinna í hlutverkaleik barna. Spumingalistar voru

lagðir fyrir í leikskólum til að kanna hugmyndir og viðhorf starfsfólksins, aðstæður

til leikja og hugmyndir þeirra um hlutverk fullorðinna í leiknum.

37