Uppeldi og menntun

						JOHANNA   EINARSDOTTIR

að þeir undirbyggju aldrei leikinn. Flestir sögðust undirbúa leikinn með því að

aðstoða með leikmuni. Þátttaka í leiknum var óalgeng (einungis 211 af 2700 bilum).

Hins vegar sögðu flestir þátttakendur í spurningakönnuninni að þeir tækju

stundum þátt í leik barnanna, einungis örfáir sögðu að þeir gerðu það aldrei.

Ef gert er ráð fyrir að úrtakið sé dæmigert fyrir þýðið virðist vera um nokkurt

ósamræmi að ræða milli athugana og niðurstaðna spurningakönnunar. Ymsar skýr-

ingar geta verið á þessu ósamræmi. Ein getur verið rannsóknaraðstæður, þ.e. að

átarfsfólk hagi sér öðruvísi en það á að sér þegar verið er að taka upp á myndband.

Önnur skýring getur verið sú að starfsfólkið svari eins og það telji að það eigi að

gera en hagi sér svo á annan hátt í raunveruleikanum. Þriðja skýringin gæti verið

takmarkanir spurningalistans, þ.e. að þátttakendur skilji orð og hugtök á mismun-

andi hátt. Til dæmis svöruðu þátttakendur að þeir tækju stundum þátt í leiknum,

en hvað þýðir „stundum" eða hvað þýðir að „undirbúa leikinn"? Þarna er hugsan-

leg mismunandi túlkun og skilningur.

í þeim tilfellum þegar fullorðnir tóku þátt í leiknum þá gerðist það þegar börn-

in buðu þeim til leiks. Þetta er í samræmi við svörin við spurningakönnuninni þar

sem flestir þátttakendur svöruðu að þeir tækju þátt þegar börnin bæðu um það.

Þegar svör leikskólakennara voru borin saman við svör ófaglærðs starfsfólks

kom í ljós að leikskólakennarar sögðu oftar að þeim fyndist að þeir ættu að hafa

áhrif á leikinn. Þeir sögðu einnig oftar að þeir tækju þátt í leik þegar börnin bæðu

um það, en ófaglært starfsfólk sagði hins vegar að það tæki þátt þegar börnin væru

með ærsl og læti.

Þessar niðurstöður í heild sinni gefa til kynna að starfsfólk íslenskra leikskóla

haldi sig mjög til hlés þegar börn eru að leik á hlutverkaleiksvæðum og virðist vera

hikandi að taka þátt í leiknum nema frumkvæði komi frá börnunum. Þetta er mjög

ólíkt rannsóknarniðurstöðum frá bandarískum leikskólum, þar sem starfsfólk leik-

skóla hefur mjög mikil afskipti af leik barna og reglur kveða á um að fullorðnir eigi

að vera til staðar öllum stundum þar sem börnin eru að leik. Rannsóknir í banda-

rískum leikskólum sýna að leikskólakennarar leiða og hafa afskipti af leik barna og

ágreiningi (Suzuki og Boomer 1997, Corsaro og Schwarz 1991).

Hins vegar eru íslensku niðurstöðurnar í samræmi við rannsóknarniðurstöður

frá Norðurlöndunum. Norrænar fagbækur um hlutverk og mikilvægi leiksins gefa

til kynna að leikskólakennarar séu hikandi við að hafa afskipti af leiknum. Am

(1984) segir að það sé ekki hefð fyrir því í norskum leikskólum að fullorðnir taki

þátt í leik barna. Leikskólakennarar hafi tilhneigingu til að líta á leikinn sem eitt-

hvað til að horfa á en ekki til að snerta. Nýleg rannsókn í Svíþjóð (Ivarson 1996)

sýnir að helmingur barna í þeim leikskólum, sem athugaðir voru, lék sér án þess að

fullorðnir væru til staðar og sænskir leikskólakennarar sem tóku þátt í rannsókn-

inni lögðu áherslu á mikilvægi þess að börn lékju sér ein og fengju tækifæri til að

stjórna leik sínum og á þann hátt gera tilraunir með reglur, viðmið og félagslega

hæfni. Margir leikskólakennarar í rannsókninni lögðu líka áherslu á að starfsfólkið

ætti að hafa áhrif á leikinn með því að vera til taks svo börnin fyndu til öryggis og

það ætti að hafa afskipti ef barn væri skilið útundan. Birgitta Knudsdottir-Olofsson

(1991) vann að rannsókn í sænskum leikskólum þar sem hún í upphafi kynnti fyrir

49