Uppeldi og menntun

						ÞÁTTUR   STARFSFÓLKS   LEIKSKÓLA   í   HLUTVERKALE I K   BARNA

starfsfólkinu ýmsar aðferðir sem heillavænlegt væri að nota til að taka þátt í og hafa

áhrif á leik barna. Hún fylgdist síðan með samskiptum starfsfólksins við börnin og

gerði athuganir á því hvernig það notaði þessar aðferðir. Hún fann að starfsfólkið

notaði aðferðirnar ekki og tók mjög sjaldan þátt í hlutverkaleik barnanna. Niðurstaða

hennar var sú að starfsfólkinu fyndist óþægilegt að taka þátt í leiknum og teldi að

leikurinn þróaðist af sjálfum sér og þess vegna ættu fullorðnir að halda sig fjarri.

Hugsanlegar skýringar

Hugsanlega er hægt að leita skýringa á mismunandi hlutverkum og þátttöku starfs-

fólks í leik barna í mismunandi hugmyndafræði. Kohlberg og Mayer (1972) flokk-

uðu hugmyndafræðistrauma í þrennt, þ.e. menningarmiðlunarstefnu, rómantíska

stefnu og framfarastefnu. Samkvæmt menningarmiðlunarstefnunni ætti að leggja

mikla áherslu á íhlutun í leik og stjórnun og kennslu af hálfu kennarans. Róman-

tíska stefnan leggur til að börnin leiki sér án nokkurrar íhlutunar. Framfarastefnan

leggur til íhlutun í leik barna eftir vandlegar athuganir, m.a. á þroska þeirra og

áhuga (Shin 1989, Spidell 1985). Niðurstöður rannsóknar minnar gefa til kynna að

starfsfólk íslenskra leikskóla aðhyllist nokkuð rómantíska hugmyndafræði. Það er

reyndar ekki óeðlilegt þar sem straumar frá Norðurlöndum hafa haft mikil áhrif á

íslenska leikskóla gegnum árin, en leikskólar þar eiga djúpar rætur í fröbelskri hug-

myndafræði (Lindqvist 1995).

Aðra skýringu á uppeldis- og kennsluaðferðum leikskólakennara má rekja til

bakgrunns þeirra og uppeldis svo og menningar viðkomandi þjóðar. Ýmsir fræði-

menn hafa lagt áherslu á hlutverk þjóðmenningar í þroska og kennslu barna og

framlag barna við mótun hennar (Bowman 1993). Bruner (1986) talar um að menn-

ing hafi mjög mikil áhrif á líf manna og hugsun og að líf okkar sé aðeins skiljanlegt

fyrir aðra ef við skiljum viðkomandi þjóðmenningu. Bruner talar um að öll menn-

ingarsamfélög hafi það sem hann kallar menningarsálfræði sem eru undirliggjandi

hugmyndir fólks um tilhneigingar mannsins og hugmyndir um hvernig hugur

okkar og annarra starfar. Við lærum menningarsálfræði okkar snemma til að geta

tekið þátt í mannlegum samskiptum. Menningarsálfræði er sem sagt kerfi þar sem

fólk skipuleggur reynslu sína, þekkingu á og framkvæmdir í félagslegum heimi.

Bruner líkir lífi okkar við leiksvið. Þegar við hefjum þátttöku í lífinu er leikritið

þegar hafið. Leikrit þar sem efhisþráðurinn er ekki með öllu ákveðinn en stjórnar

því hvaða hlutverk við leikum og að hvaða marki við stefnum. Hinir á sviðinu vita

um hvað leikritið fjallar og geta því gert samninga við þann nýkomna. Bruner og

Olson (1996) hafa gert tilraun til að tengja þessa fræðilegu hugmyndafræði við

veruleikann á starfsvettvanginum og tala annars vegar um menningarsálfræði (folk

psychology) og menningaruppeldisfræði (folk pedagogy). Þeir telja að kennsla end-

urspegli menningaruppeldisfræði kennaranna. Mismunur milli kennara og mismun-

andi kennsluaðferðir endurspegli ólíkar hugmyndir og skoðanir á nemandanum.

Hröð þéttbýlismyndun og þjóðfélagsbreytingar hafa haft gífurleg áhrif á ís-

lenskt samfélag á þessari öld. Efnahagur þjóðarinnar breyttist mjög á þessum tíma.

í upphafi aldarinnar var atvinnulíf mjög einhæft og ísland var eitt fátækasta ríki í

Evrópu en er í dag eitt af fimm löndum í heiminum þar sem lífsafkoma er best

50