Uppeldi og menntun

						JOHANNA   EINARSDOTTIR

(Stefán Ólafsson 1996). Meira en 90% þjóðarinnar býr á þéttbýlisstöðum og rúm

60% á höfuðborgarsvæðinu, sem hefur nú þegar mörg einkenni stórborgar, bæði

kosti og galla. Þrátt fyrir það hafa börn á Islandi mikið frjálsræði en þurfa jafnframt

að axla ábyrgð á sjálfum sér og jafnvel yngri systkinum mjög ung. Baldur Krisrjáns-

son (1991) fann í rannsókn sinni á slysum á leikskólabörnum að íslensk börn njóta

lítillar leiðsagnar fullorðinna í daglegu lífi, íslenskir foreldrar telja að börn eigi að

vera frjáls og þau eigi að læra sjálf með því að takast á við þær ögranir sem á vegi

þeirra verða.

Það má leiða líkur að því að uppeldi og kennsla í leikskólum landsins endur-

spegli að mörgu leyti uppeldisaðferðir í þjóðfélaginu. Niðurstöður þessarar rann-

sóknar benda til þess að hlutverk og þátttaka starfsfólks leikskóla í leik barna teng-

ist menningarlegum bakgrunni og gildismati íslensks þjóðfélags. I athugununum

kom í ljós að börnin voru oft ein að leika sér og það var lítið um að starfsfólkið tæki

þátt í leiknum nema að börnin bæðu um það. Það felur í sér að börnunum var gefið

mikið frelsi en á sama tíma fengin mikil ábyrgð.

Rannsóknir á hlutverki kennara í leik barna sýna að hægt er að líta á áhrif kenn-

ara á leik barna á ási. Á öðrum enda ássins hefur kennarinn eingöngu áhrif á leik-

inn með því að skipuleggja leiksviðið, þ.e. undirbúa efni, leikmuni, og gefa tíma og

rými fyrir leikinn. Á hinum endanum stjórnar kennarinn leiknum. Hlutverk kenn-

arans og kennsluaðferðir eru m.a. háðar menningarlegu gildismati, og endurspegla

hugmyndafræði, gildismat og heimspeki kennarans.

Áframhaldandi rannsóknir

Þessi rannsókn er hin fyrsta sem gerð hefur verið á leik í íslenskum leikskólum.

Rannsóknin vekur þær spurningar hvort leikskólakennarar og starfsfólk leikskóla

eigi að reyna að finna einhvers konar jafnvægi milli þess að vera stöðugt að skipta

sér af leik barnanna og hins vegar afskiptaleysis. Það getur verið erfitt að finna

þetta vægi. Sé börnunum leyft að leika sér einum þá læra þau að takast á við ýmiss

konar félagslegar aðstæður og leysa margvíslegan vanda. Hins vegar er hætta á því

að yngstu börnin, þau börn sem minna mega sín félagslega og börn með sérþarfir

fái minna út úr leiknum og verði undir. Starfsfólk leikskóla þarf að vera næmt fyrir

þörfum barnanna og gera sér grein fyrir hvenær það er að þrengja sér inn í leik

þeirra og hvenær það er til hjálpar. Til þess að geta metið hvenær þörf er á afskipt-

um þarf starfsfólkið að hafa góða þekkingu á leik barna, þekkja einstaklingana og

þarfir þeirra fyrir örvun, og einnig barnahópinn.

Frekari rannsókna er þörf til að fá vitneskju um hvenær starfsfólkið hefur

afskipti af leiknum og hverjar afleiðingarnar eru. Einnig er áhugavert að athuga þá

hugmyndasýn sem liggur að baki kennsluaðferðunum og ákvörðunum starfsfólks-

ins.

51