Uppeldi og menntun

						SERHÆFÐ   ÞEKKING   KENNARA

hafi mjög aukist á margvíslegum sviðum: íhlutun í uppeldi barna, samstarf við aðra

um málefni einstakra nemenda, fjölbreytni í kennsluaðferðum og meiri skráning,

bæði almennt og í tengslum við námsmat. Kennarar nefndu önnur atriði, svo sem

skólanámskrárgerð og sjálfsmat skóla sem lítið er fjallað um hér. Sennilega er óhætt

að fullyrða að það er erfiðara að sinna öllum þessum þáttum vel en það var um

1970 en líka er mögulegt að ungum kennurum hafi hætt til að vanmeta hversu

starfið var vandasamt þegar þeir hófu störf.

Þjóðfélagsbreytingar og „öðruvísi" nemendur eru þau atriði sem bar hvað hæst

þegar spurt var um breytingar á starfinu og í annarri viðtalsrannsókn sem fram fór

fyrrí hluta ársins 1999 þóttu þessar breytingar jafnvel enn þá meira áberandi.3 Slíkar

breytingar eru þó varla þeir þættir sem hafa aukið mest sérhæfingu í starfi kennara

heldur hafa þær ekki síst margföldunaráhrif á aðra þætti. Mér þykir t.d. ljóst að

þjóðfélagsbreytingar og breytingar á börnum séu sterkir áhrifavaldar á samstarf

vegna sérkennslu þar sem hraði breytinga gerir heimilum og kennurum erfiðara

um vik en ella að takast á við úrlausn margvíslegra mála án aðstoðar alls konar

sérfræðinga. Mér þykir líka Ijóst að þjóðfélagsbreytingar og breytingar á skipulagi

kennslu og námsmats haldist í hendur á þann hátt að örar þjóðfélagsbreytingar

kalli á aukna kunnáttu kennara á mörgum sviðum.

En er kennsla þá sérhæfðari vinna nú en um 1970? Og ef svo er, þá í hvaða skiln-

ingi? Tá, ég tel að vinnan núna sé sérhæfðari en hún var um 1970. Kennarar þurfa að

búa yfir fjölbreyttari vinnuaðferðum við uppeldi, kennslu og námsmat en áður

tíðkaðist til að geta sinnt starfinu vel. Ef ég lít á atriðin þrjú sem Sternberg og Hor-

vath skilgreina, þ.e. þekkingu, skilvirkni og innsæi, þá er næsta víst að kennarar

þurfa á sértækari pekkingu að halda, bæði almennt og í einstökum atriðum. Með því

á ég við að þeir þurfa að kunna skil á margvíslegum skilgreiningum, t.d. um náms-

örðugleika, skilgreiningum sem voru annaðhvort ekki til eða óþekktar hérlendis

um 1970. Það er líka hæpið að kennurum dugi ein kennsluaðferð eða ein aðferð við

námsmat (t.d. próf) til að uppfylla almennar kröfur í starfi. Líklegt er að öll þessi

atriði leiði einnig til þess að kennarar þurfi að búa yfir meiri skilvirkni en þurfti um

1970, einfaldlega til að ráða fram úr mörgum viðfangsefnum í einu. Til dæmis þurfa

þeir að geta valið viðeigandi kennsluaðferð við margvíslegar aðstæður og haft yfir-

sýn yfir námsferil margra nemenda sem eru á ólíkum stöðum í námsefninu. Hvað

varðar innsæi þá mætti reyndar leiða að því rök að aukin þekking á margvíslegum

atriðum leiði til þess að kennarar þurfi síður á innsæi að halda. Því er þó ekki

3

Rannsóknin sem ég vísa hér til heitir Educational Govcrnancc and Social Integration/Exclusion. Hún er styrkt af

Evrópusambandinu og fer fram í níu Evrópulöndum og Ástralíu á árabilinu 1998-2000. Auk mín eru íslensku

þátttakendurnir þau Guðrún Geirsdóttir, Gunnar E. Finnbogason, Kristín Indriðadóttir, Ólafur J. I'roppé,

Regína Stefnisdóttir, Sigurjón Mýrdal og Þorsteinn Gunnarsson. í hverju landi er m.a. rætt við nokkra tugi

kennara, skólastjóra og annars skólafólks og viðhorf könnuð til þeirra áhrifa sem breytingar á stjórnunar-

háttum í menntakerfum hafa á jafnrétti og blöndun. f viðtölunum hér á Iandi spurðum við gjarna fyrst að því

hverjar væru mikilvægustu breytingar í skólamálum síðastliðin fimm til fimmtán ár. Ótrúlega margir svöruðu

að skólastarfið væri erfiðara vegna meira agaleysis í skóla og samfélagi. Enda þótt úrvinnslu þeirra viðtals-

gagna hafi ekki verið lokið þegar þetta er ritað (sjá þó Sigurjón Mýrdal og Ingólf Ásgeir Jóhannesson 1999)

þykir mér ljóst að niðurstöður úr þeim viðtölum og mínum viðtölum vcturinn 1996-1997 fari að verulegu leyti

saman.

84