Uppeldi og menntun

						ARANGUR   SEM   ERFIÐI?

verkefnum með nemendum og fjölbreyttum dæmum sem þeir telja að eigi rót sína

að rekja til námskeiðsins.

Á námskeiðinu Að kenna hvatti formið einnig til nýbreytni. Gert var ráð fyrir

endurkomu seint á haustönn þar sem þátttakendur gerðu grein fyrir tilraunaverk-

efnum sínum. Þessi endurkoma virðist hafa verið mikil hvatning til nýsköpunar,

hún hvatti kennara til að „drífa í þessu", svo að notuð séu orð eins þátttakenda.

Tólf af nírján viðmælendum tilgreina í viðtölum verkefni sem þeir byggðu beinlínis

á hugmyndum frá námskeiðinu.

Nýsköpun var ekki fylgt eftir með leiðsögn. Hins vegar fengu þátttakendur í

hendur ítarlegar leiðbeiningar og verklýsingar til að vinna eftir sem reyndust þeim

mjög gagnlegar. Sjö af níu viðmælendum segja frá verkefnum sem þeir unnu sam-

kvæmt þessum leiðbeiningum.

Námskeiðið Að spyrja var með allt öðru sniði. Eins og fram hefur komið var yfir-

lýstur tilgangur þess að kynna hugmyndir þekktra heimspekinga og vekja þannig

þátttakendur til umhugsunar um menntun og gildi hennar. Óhætt er að fullyrða að

þessu markmiði hafi verið náð ef marka má það sem fram kom í viðtölum. Þar eru

eindregnar yfirlýsingar í þessa veru, þar sem lögð er áhersla á hversu mjög nám-

skeiðið hvattí til íhugunar, lesturs, pælinga og síðast en ekki síst nefna sumir að þeim

finnist þeir hugsa á annan hátt en áður um menntun og skólastarf. Því má segja að

þetta námskeið hafi, þrátt fyrir akademíska nálgun, snert þátttakendur persónulega.

Það er óhætt að fullyrða að námskeiðsformin, svo ólík sem þau voru, hafa haft

áhrif. Ólík viðfangsefni kalla á mismunandi form, t.d. hefur tímalengd greinilega

skipt máli. Námskeiðið Að spyrja krafðist erfiðs lestrar af þátttakendum sem nefna að

hann hafi verið tafsamari en annar lestur. Stærðfræðinám stóð lengst yfir og krafðist

þess beinlínis þar sem verið var að fylgja breyttum kennsluháttum eftir á vettvangi.

Þá er mjög athyglisvert hve hátt hlutfall þátttakenda (73%) lýsir verkefnum í kennslu

sem rekja má beint til námskeiðanna og þar hefur ýmislegt ýtt undir, eins og áður

hefur komið fram. Því er báðum spurningum svarað játandi, námskeiðsform hafa

haft áhrif og margt hagnýtt í kennsluháttum má rekja beint til námskeiðanna.

Ein spurninga okkar sneri að því hvort áhrif námskeiðanna væru skammvinn eða

langvinn. Aldrei var ætlunin að gera úr þessu langtímarannsókn, þó það væri vissulega

verðugt, en upprunalega stóð til að fylgja þátttakendum eftir nokkuð lengur en raunin

varð. Nú þegar hefur komið fram að margir viðmælendur lýstu fjölmörgum hagnýtum

áhrifum þann vetur sem fylgdi í kjölfar námskeiðanna. Við getum hins vegar ekkert

sagt um hve langvinn áhrifin voru eða verða á grundvelli þessarar athugunar.

Fram hefur komið að langflestir kennarar hafa nýtt sér efni námskeiðanna að

einhverju marki. Þrátt fyrir það nefna kennarar ýmsar hindranir í vegi þess að nýta

sér efni námskeiðanna og höfum við dregið þær saman í tvo flokka, sem nefna má

stuttlega innri og ytri hindranir. Eins og fram hefur komið sóttu flestir kennarar

námskeiðin af eigin áhuga. Hafa þarf í huga að áhrif á athafnir takmarkast við

yfirráðasvið kennarans. Þó að kennari komi með ferskar hugmyndir sem hann telur

eiga erindi til annarra er ekkert sem tryggir að áhrifin nái út fyrir það verksvið

innan skólans sem hann hefur forræði yfir. Beita má tveimur hugtökum til að skýra

þetta betur; þ.e. athafnastyrkur einstaklinga og svigrúm til athafna sem skapast

204