Uppeldi og menntun

						FRUMKVÖÐLAR   OG  ANNAÐ   FÓLK   í   ÓLGUSJÓ   UPPLÝSINGA.

Fyrst skal nefna frumkvöðlana sjálfa sem eru áræðnir og til í að prófa nýjungar.

Hlutverk þeirra er að innleiða nýjungar að utan inn í stofnunina. Það eru þó ekki

frumkvöðlarnir heldur þeir sem eru mjög móttækilegir fyrir nýjungum sem eru

mikilvægastir í útbreiðsluferlinu vegna þess að þegar þeir hafa tekið við sér hefst

notkun nýjunga og þær byrja að öðlast viðurkenningu. Þegar þessi hópur hefur

viðurkennt breytingar er líklega stutt í að sá meirihluti fólks, sem er yfirleitt fremur

móttækilegur fyrir breytingum, fylgi á eftir. Það fólk er þó varfærnara í upptöku

nýjunga en fyrstu tveir hóparnir. En þegar það hefur meðtekið nýjungar eru þær

orðnar almennar.

Seinni meirihlutinn er ekki auðsannfærður um gagnsemi nýjunga. Þrýstingur

félaga er líklegur til að hafa áhrif á ákvörðun hans. Sleðarnir eða þeir hægfara koma

síðast. Roger leggur áherslu á að ekki eigi bara að líta á þann flokk með neikvæðu

hugarfari. Þetta eru einfaldlega hefðarsinnar sem taka sinn tíma í að taka nýjungar

fram yfir það gamla og góða sem hefur reynst þeim vel hingað til.

Auk frumkvöðlanna sem oft stuðla ómeðvitað að því að koma af stað breyt-

ingaferli gegna talsmenn breytinga (change agents) mikilvægu hlutverki. Þeir

greiða fyrir því að nýjungar verði teknar upp með því að reyna að hafa áhrif á að

þær séu meðteknar eða þeim hafnað. Talsmaður breytinga er oft skoðanamótandi

foringi í hópnum og kemur úr hópi þeirra sem eru fljótir til nýjunga. Slíkur maður

getur verið öflugur liðsmaður í breytingaferli (Rogers 1983:312).

LANDKÖNNUN EÐA PAKKAFERÐ

Hugmynd mín um að líkja frumkvöðlinum við landkönnuð er þróuð út frá hug-

mynd Saye sem að sínu leyti hefur þróað sína hugmynd út frá líkingum annarra

fræðimanna sem hann gerir grein fyrir. Saye býr til andstæðuás sem hann raðar

kennurum og nemendum á samkvæmt þeim persónueinkennum sem hann greinir í

viðhorfum þeirra til menntunar, skóla og kennsluaðferða. Til að skýra andstæðurn-

ar líkir hann þeim annars vegar við Accidental Tourists hins vegar Voyageurs og

mætti þýða sem pakkaferðamenn og landkönnuði. Taflan hér á eftir lýsir megin-

dráttum í flokkuninni.

Einkenni íslenska frumkvöðulsins Heklu falla að flestu leyti undir það sem

Saye kallar landkönnuð. Hún þolir ekki bara vel óvissu heldur finnst mér saga

hennar hér að framan sýna að hún sækist eftir því að fara inn á nýjar brautir og

jafnvel má ganga svo langt að segja að hún þrífist á því að gera skólastarfið að

skemmtilegu ævintýri út í óvissuna. Þess vegna finnst mér líkingin við landkönn-

uðinn eiga sérstaklega vel við.

í könnun Saye kemur í ljós að mjög fáir kennarar hafa persónueinkenni land-

könnuðarins. Það hjálpar manni til að átta sig á og greina það umhverfi sem frum-

kvöðlar vinna í. Skólamenningin eins og hún er núna er ekki þess eðlis að hún sé

móttækileg fyrir nýjum hugmyndum sem raska venjum og hljóta þess vegna að

hafa í för með sér ákveðið óöryggi eins og allar breytingar.

114