Uppeldi og menntun

						TOLVUMENNING   ISLENSKRA   SKOLA

mynstur sem eigi sér sögulegar rætur og samanstandi af gildismati fólks og hvaða

hugmyndir það gerir sér (believes, ideologies), óformlegum og formlegum tengsl-

um hópa og einstaklinga, og því efni, áhöldum og tækni sem það nýtir. Aðrir hafa

bent á að sérstök tölvumenning (undirmenning) hafi skapast í vestrænum þjóð-

félögum (Kiesler o.fl. 1985, Lay 1996). Slíkri menningu tengist ákveðinn orðaforði,

gildismat og venjur og sérstakt félagslegt kerfi sem gerir greinarmun á þeim sem

eru hluti af menningunni og þeim sem eru það ekki.

I doktorsverkefni mínu (Sólveig Jakobsdóttir 1996) byggði ég á skilgreiningu

Dobberts á menningu til að skilgreina og skoða fyrirbærið tölvumenningu skóla og

einnig á fyrri rannsóknum sem gáfu til kynna hvaða þættir gætu haft áhrif á hvort

kynjamunur kæmi fram eða ekki í tölvunotkun og viðbrögðum nemenda við henni.

í verkefninu lýsti ég tölvumenningu í bandarískum grunnskóla sem var um margt

til fyrirmyndar varðandi jafnrétti kynjanna í tölvunotkun. Drengir og stúlkur notuðu

tölvur í svipuðum mæli í skólanum (og heima fyrir) og höfðu álíka mikinn áhuga og

jákvæða afstöðu til tölvunotkunar. í rannsókninni setti ég fram tilgátur um að margir

innri og ytri þættir tölvumenningar þessa skóla gætu stuðlað að jöfnum áhuga og

afstöðu stúlkna og drengja til tölvunotkunar og álíka mikilli notkun þeirra á tölvum í

skólanum. Meðal innri þátta voru nemendurnir sjálfir (aldur, námsgeta, tölvureynsla);

félagslegir pættir, tölvu- og hugbúnaður í skólanum, aðstæður í tölvustofum, kennarar og

tölvunotkun/tölvunýting þeirra með nemendum. Ýmsar rannsóknir styðja þessar til-

gátur. Ungur aldur nemendanna sem um var að ræða (7-11 ára), jafnmikil námsgeta

og tölvureynsla nemenda af báðum kynjum (að heiman og úr skóla) stuðluðu mjög

líklega að litlum kynjamun. Þó tölvunotkun væri að miklu leyti einstaklingsbundin

voru félagsleg samskipti nemenda við bekkjarsystkini og vini mikil á meðan þeir

notuðu tölvuna og fylgst var vel með nemendum í tölvutímum svo minni hætta var á

að drengirnir „væðu uppi" og sýndu stúlkunum yfirgang. Síðast en ekki síst var

aðgangur tiltölulega greiður að tölvum í skólanum og þurftu því stúlkurnar ekki að

hafa fyrir því að berjast um hann. 1 aðaltölvuverinu voru 32 tölvur, auk einnar tölvu í

flestum kennslustofum, og aðeins 9,5 nemendur um hverja tölvu. Stúlkur sýndu

jafnmikinn áhuga og drengir eða meiri á þeim tölvuforrirum sem notuð voru í

skólanum. Þau voru meðal annars notuð mikið í móðurmálskennslu og ritsmíðum og

aðgangur var að fjölbreytilegu úrvali forrita. Kennarar komu fram með mjög svipuð-

um hætti við stúlkur og drengi meðan á tölvunotkun stóð og þeir sem tóku þátt í

rannsókninni gáfu nemendum sínum tiltölulega oft færi á að nota tölvur.

Meðal ytri þátta tölvumenningarinnar sem höfðu að öllum líkindum einnig

áhrif voru þjóðfélagið sjálft, mjög tæknivætt með mörgum fyrirtækjum á sviði tölvu-

og upplýsingatækni og tiltölulega mikilli atvinnuþátttöku kvenna, og samfélagið,

auðugt með mikinn þrýsting á skóla um að nýta tölvur og stuðning í því sambandi.

Einnig skiptu heimili/fjölskyldur eflaust mjög miklu máli. Þar var mikil tölvueign, já-

kvæð afstaða og mikil tölvureynsla foreldra af báðum kynjum og tölvu- og tölvu-

leikjanotkun barna af báðum kynjum mikil. Enn fremur má gera því skóna að skóla-

umdæmið/skólinn varði miklu, því þar ríkti mikill stuðningur við skóla varðandi

tölvunýtingu, skólasrjómendur voru jákvæðir og studdu tölvunotkun.

Brýnt er að skólar hér á landi stuðli að auknu jafnrétti kynjanna á sviði tölvu-

122