Uppeldi og menntun

						JOHN DEWEY

SKOLINN OG FELAGSLEGAR FRAMFARIR

Formálsorð þýðanda*

Fyrir eitt hundrað árum (1899) kom út í Bandaríkjunum bókin The School and Society

(Skóli og samfélag) eftir þarlenda heimspekinginn og menntafrömuðinn John

Dewey. Það sem hér fer á eftir er fyrsti kafli þessarar bókar,1 en hún vakti strax

geysimikla athygli, ekki aðeins í heimalandi höfundar heldur og í öðrum löndum

vítt og breitt um heiminn og var fljótlega þýdd á mörg tungumál. Hér voru á ferð-

inni hugmyndir um róttækar breytingar á kennsluháttum og skólastarfi, nýtt við-

horf til skólans sem samfélagsstofnunar. Meginstefið í þessum kafla er að iðnvæð-

ing, þéttbýlismyndun, vísindi og tækni hafi valdið svo „hraðri, víðtækri og algjörri"

byltingu að skólarnir geti ekki leitt hana hjá sér.

John Dewey fæddist í bænum Burlington í Vermontfylki árið 1859 og var rúmlega

hálffertugur þegar hann stofnaði (1896), ásamt konu sinni Alice Chipman, tilrauna-

skóla - sem oftast gekk undir nafninu Deweyskólinn - í tengslum við kennslufræði-

deild háskólans í Chicago. Þess má geta að Dewey stjórnaði þessari deild, sem hafði

verið komið á fót að hans frumkvæði, og var jafrvframt prófessor í heimspeki við

háskólann. Tilraunaskólinn, sem brátt varð víða frægur, var stofnaður í þeim tilgangi

að prófa nýja kennsluhætti. Því miður stóð skólinn ekki nema átta ár í þeirri mynd

sem hann var rekinn af Dewey og konu hans. Vegna ágreinings við rektor háskólans

um framtíðarskipan mála flutru þau hjón frá Chicago til New York þar sem Dewey

fékk prófessorsstöðu í heimspeki við Columbia-háskóla og kenndi jafnframt við hinn

fræga Teachers College sem var í tengslum við háskólann. Eftir aldarfjórðung lét hann

af störfum við háskólann fyrir aldurs sakir en hélt áfram ritstörfum til æviloka. Nokk-

ur af bestu verkum Deweys komu út þegar hann var kominn á áttræðisaldur, t.d.

Experience and Education (Reynsla og menntun), How We Think (Hugsun og menntun),

aukin og endurbætt útgáfa,2 Art as Experience (List sem reynsla) og stórverkið Logic -

The Theory oflnquity (Rökfræði - kenningin um rannsakandi hugsun).

Dewey var afkastamikill á ritvellinum og skrifaði á sjö áratuga rithöfundarferli

- hann hafði næstum þrjá um nírætt þegar hann dó (1952) - 40 bækur og ótal grein-

ar bæði í fagtímarit og önnur, um menntamál, heimspeki, félagsmál og stjórnmál.

Ég þakka Jónasi Pálssyni og Þuríði J. Kristjánsdóttur fyrir yfirlestur á þýðingu þessa bókarkafla. Þau komu

með margar góðar athugasemdir og tillögur um betra málfar. Einnig á ritstjóri Uppeldis og mcnntunar, Heimir

Pálsson, þakkir skilið fyrir ýmsar snjallar lagfæringar á textanum.

í útgáfu frá 1976 eru níu kaflar og vil ég vekja sérstaka athygli á þessum: The School and the Life of the Child

(2. kafli), The Psychology of Occupations (7. kafli) og The Development of Attention (8. kafli).

Þessar bækur, þ.e. Rci/nsla og menntun og Hugsun og menntun hafa verið þýddar á íslensku og verða gefnar út af

Rannsóknarstofnun Kennaraháskóla íslands árið 2000.

Uppeldi og menntun - Tímarit Kennaraháskóla íslands  8. árg. 1999                                                         ±Dy