Uppeldi og menntun

						SIGRIÐUR Þ. VALGEIRSDOTTIR

DANSMENNT I GRUNNSKOLUM

Dansinn hefur fylgt mannkyninu frá ómunatíð. í þessari grein fjallar höfundurinn um

stöðu dansins sem almennrar námsgreinar í breskum, norskum og íslenskum skólum.

Samanburður námskráa pessara þriggja ríkja varpar Ijósi á mismunandi skilning á grein-

inni. - Hugtakið „dansmennt" er kynnt ogfærðfyrir því rök að mikilvægt sé að námsgrein

með því heití, hliðstæðri öðrum listmenntum (tónmennt, myndmennt...) verði fundinn

staður í íslenska grunnskólanum og kennaramenntun taki mið afþví, bæði hin ahnenna og

sértæk menntun sem efna þyrfti til.

INNGANGUR

Dans virðist einkenna mannlífið svo langt aftur í aldir sem rakið verður. í samantekt

um sögu dansins í Evrópu (Quirey 1976) er bent á samfellda danshefð í Evrópu allt

frá mínóskri menningu á Krít, sem talin er hafa verið í mestum blóma um 1400-1200

f. Kr. Getið er um tvær tegundir söngdansa, hringdans og hringleik, sem rekja má til

þess tíma og staðfestir eru í lýsingum Hómers frá 9.-10. öld f. Kr. Þar koma fram

báðar þessar tegundir söngdansa og samsvara miðaldadönsunum branle (hringdansi-

/vikivaka) ogfarandole (hringleik/hringbroti). Þessa dansa er einnig að finna í rituð-

um heimildum um dansa á miðöldum, (Arbeau 1588). Arngrímur lærði (1609) virðist

nefna fyrri danstegundina hringdans, og síðar fær hún nafnið vikivaki. Leifar af þessari

danstegund finnast víða í Suður-Evrópu, hér á landi og í Færeyjum þar sem ein gerð

branle-dansa hefur varðveist sem almennur dans, að því er virðist í órofinni hefð.

Síðari tegund hringdansa virðist fyrr á öldum hafa verið nefnd hringleikur og

síðar hringbrot hér á landi. Samkvæmt Belindu Quierey ber hann öll merki þess að

vera sami dans sem Hómer getur um og nefndur var farandole á miðöldum. Að því

er best verður séð er það sami dans/leikur og getið er í Crymogæu Arngríms lærða

(1609).

Hér á landi var vikivaki dansaður fram undir 1800. í viðtali við Helga Valtýs-

son á Akureyri (Sigríður Þ. Valgeirsdóttir og Mínerva Jónsdóttir 1963) kom fram að

árið 1902 ferðuðust hann og norsk kona, Hulda Garborg, um Borgarfjörð í leit að

vikivökum og fundu þau dansinn Ólaf liljurós. Helgi skráði dansinn og var hann

ásamt fleiri vikivökum og söngdönsum gefinn út árið 1930. í þessum eina dansi

hafa varðveist tvær gerðir branle-spora, og nefnir Helgi Valtýsson þær hægt viki-

vakaspor og venjulegt vikivakaspor. Aðeins hið síðarnefnda hefur varðveist í fær-

eyskum dansi.

Þjóðdansar Norður-Evrópu nú á tímum eru yfirleitt af allt öðrum stofni og

miklu yngri en vikivakarnir. Algengastir eru vardansar af sama stofni og gömlu

dansarnir hér á landi og gagndansar (contra dances) sem voru fyrirrennarar þeirra.

Uppeldi og menntun - Tímarit Kennaraháskóla íslands  9. árg. 2000