Uppeldi og menntun

						GUÐBJÖRG   VILHJÁLMSDÓTTIR

tenging (differentíation og integratíon). Aðgreining er sá fjöldi ólfkra mælikvarða (dim-

ension) sem einstaklingurinn notar tíl að mynda sér skoðun á einhverju fyrirbæri (Trip-

odi & Bieri, 1964 í Kortas, Neimeyer & Prichard, 1992). Samtenging vísar til tenginga á

milli mælikvarða er eiristal<lingurinn myndar sér skoðun á einhverju fyrirbæri (Cochran,

1977). í þessari rannsókn er stuðst við þá aðferð sem Kelly beittí fyrstur manna við að

greina framfarir í þróun starfshugmynda. Þar er gengið út frá nýlegum rannsóknum,

þar sem lagt er til að unnt sé að mæla starfsþroska með mælingum á starfshugmyndum

(Kortas, Neimeyer, Prichard, 1992, Neimeyer, 1989, Neimeyer, 1988, Neimeyer &

Metzler, 1987). Aðferð Kelly er að biðja svaranda um að leggja marga mælikvarða, t.d. 10

talsins, á álíka mörg störf. Á ensku heitir þetta mælitæki repertory test grid.

Rannsókn Kortas og félaga frá 1992 leiddi í ljós töluverð tengsl ákvarðanatöku-

stíls við innri skipan starfshugmynda. Ákvarðanatökustíll er skilgreindur sem „sú

aðferð sem beitt er við að nálgast, bregðast við og aðhafast í aðstæðum sem kalla á

ákvarðanatöku" (Arroba, 1977, bls. 150). Ljóst er að mikilvægt er að gera mælingar

á slíkum aðferðum í ákvarðanatöku þegar það er markmið í náms- og starfsfræðslu

að nemendur taki rökstuddar ákvarðanir.

í þessari rannsókn var lagt mat á eftirtalda þætti:

1.   Rökstutt og raunhæft námsval eftir grunnskóla (Hefur valið námsbraut,

raunhæft námsval, hefur leitað og aflað upplýsinga um skóla og nám.)

2.   Rökstudd og raunhæf áætlun um líklegt framtíðarstarf (Getur nefnt lík-

legt framtíðarstarf, hefur aflað sér þekkingar um líklegt framtíðarstarf,

hefur leitað og aflað upplýsinga um störf.)

3.   Ákvarðanataka (Ánægja og vissa með námsval, erfiðleikar í náms- og

starfsvali, virkur/óvirkur ákvarðanatökustíll (virk (active) eða óvirk

(passive) aðferð við að taka ákvarðanir), samspil ákvarðanatökustíls og

vissu í námsvali.)

4.   Þróun á skipulagi starfshugmynda

5.   Mat nemenda á fræðslunni (Nemendur meta að hvaða marki fræðslan

hjálpaði þeim við að afla upplýsinga, gera upp hug sinn, kanna áhuga

sinn, o.s.frv.)2

AÐFERÐ

Þátttakendur. Þátttakendur voru nemendur í 10. bekk, á aldrinum 15-16 ára. Þátttak-

endafjöldi takmarkaðist af því að nemendur mættu í skólann báða fyrirlagnardag-

ana, að hausti 1995, áður en fræðsla fór fram, og að vori 1996. Þátttakendur voru

2 Samkvæmt Oliver og Spokane (1988) eru meginsvið árangursmælinga á aðstoð vegna náms- og starfsvals þrjú að

tölu: ákvarðanataka um nám og störf, skilvirkni í náms- og starfshlutverki og mat á aðstoð. 1 þessari rannsókn eru

gerðar mælingar á viðmiðum sem heyra undir hvert þessara sviða. Sem dæmi um fyrsta svið, ákvarðanatöku um

nám og störf, tiltaka þeir nákvæmni í sjálfsþekkingu, raunhæfi vals, upplýsingaleit um nám og störf, ákveðni og

ánægju. Liðir 1-3 hér að ofan falla undir þetta svið. Sem dæmi um annað svið, skilvirkni í náms- og starfshlutverki,

tiltaka þeir frammistöðu í námi, leikni í viðtölum, starfsþroska, sjálfsálit, kvíða og þörf fyrir árangur. Liður 4 hér að

ofan fellur undir þetta svið. Sem dæmi um þriðja svið, mat á aðstoð, er mat svarenda á ánægju með aðstoðina og

að hvaða marki þeir telji hana árangursrfka. Liður 5 hér að ofan fellur undir þetta svið.

41