Uppeldi og menntun

						M.   ALLYSON   MACDONALD

Rammagrein 1

Nokkur hugtök íkenningum Vygotskys umfélagslega hugsmíði

(unnið upp úr Howe 1995 og Hodson og Hodson 1998a, b)

Vygotsky lagði áherslu á að þróun væri byggð á samskiptum milli barna og milli

barna og fullorðinna. Kennsla og þróun eru samvirk/gagnvirk (interactive).

Hugtakaskipti og þróun er ferli þar sem barnið, í samvinnu við kennarann

eða önnur börn, fellir almenn hugtök inn í það hugtakakerfi sem það þegar hefur

og samræmir eða breytir því eftir þörfum. T.d. þegar börn læra ný tungumál er

stuðst við móðurmálið sem miðlara milli hluta og nýja tungumálsins. Um leið fer

barnið að skilja móðurmálið á nýjan hátt og sem hluta af einhverju stærra kerfi.

Vygotsky hélt því fram að hvorki almenn né vísindaleg hugtök lærðust

sem endanleg hugtök. Með kennslu hugtaka er hafin þróun sem eflir skilning

en þróuninni lýkur ekki í kennslunni.

Tungumál eða talað mál (language) eru mikilvæg til að miðla hugsun; orð

eru forsenda þess að hugsun geti átt sér stað. Talað mál á sér einnig stað í huga

manns (inner speech). Vygotsky lítur á mál sem tæki til úrlausnar verkefnum,

því flóknari sem viðfangsefnin eru, því mikilvægara verður málið. Mál og

hugsun eru upphaflega óháð hvert öðru, en eftir því sem barnið eldist og

reynsla þess eykst, setur barnið hið manngerða umhverfi sitt í samhengi, fyrst

við að skipuleggja úrlausnir viðfangsefna og síðar til að þroska hugsanaferli.

Mikilvægt er fyrir kennara að leggja fram verkefni sem falla innan svæðis

hins mögulega þroska eða þroskasvæðis (zone of proximal development) sem er

svæðið milli þess sem barnið getur numið sjálfstætt og þess þroska sem það

gæti náð undir leiðsögn fullorðinna eða í samvinnu við lengra komna félaga

sína.

Howe (1995) varar við að of mikil áhersla hafi verið lögð á hugtök og hug-

myndir um þroskasvæði en of lítil áhersla á hlutverk félagslegra samskipta og

menningarlegs samhengis í námi. Félags- og menningarlegt samhengi kennslu

hefur verið rannsakað með ýmsum hætti (t.d. Cobern 1993 og Shepardson

1999). Nauðsynlegt er að taka mið af því samhengi sem verkefni og kennsla

fara fram í þegar hugtök eru kennd.

Vinnupallar í námi (scaffolding) eru eins og vinnupallar utan á byggingu.

Þeir veita stuðning, virka sem verkfæri, stækka vinnusvæðið, gera kleift að

vinna verk sem annars væri ómögulegt og eru einungis notaðir þegar þörf

krefur. Mikilvægt er að vinnupallar breyti ekki eðli athafnarinnar sjálfrar. Þeir

eru notaðir til að halda athöfninni óbreyttri á sama tíma og þeir veita nem-

endum stuðning til þátttöku. Stuðningnum er stillt þannig að nemandinn verði

æ virkari í athöfninni. Þegar nemandinn hættir að vera áhorfandi og er orðinn

fullgildur þátttakandi í athöfninni er búið að fjarlægja vinnupallana. Nýir

pallar eru byggðir fyrir nýjar athafnir.

61