Uppeldi og menntun

						STEFNUR   OG   STRAUMAR   Í   NÁTTÚ RU F RÆÐ IM E N NTU N

Meðvitað nám (metacognition)                                             2.08

Bekkjarsrjórnun (classroom management)                             2.07

Kennslumagn (quantity of instruction)                                 2.02

Samskipti kennara og nemenda

(student/teacher social interactions)                                     2.02

Bekkjarandi (classroom climate)                                            2.01

Áhrif jafningjahópa (peer group influences)                          2.00

Tækifæri til meðvitaðs náms (hvernig nemendur skipuleggja, fylgjast með, prófa, endur-

skoða og meta, beita sjálfsaga og einbeita sér) skipta miklu máli. Einnig skiptir máli að

kennsla, kennslustofur og kennsluáætlanir séu vel skipulagðar, og að tími til náms sé

nægilegur og nýtist vel, bæði í skóla og heima. Kennslustofur þar sem samvinnuandi er

sterkur og unnið er að sameiginlegum markmiðum eru mjög mikilvægar fyrir árangurs-

ríkt nám. Einnig kom sterklega fram að væntingar jafningja skipta rrúklu máli. Það er

eftirtektarvert að þetta eru sömu áhersluatriði og hugsmíðahyggjan byggir á, og var hún

þó ekki áberandi í umræðunni á þeim tíma þegar gnuinrarmsóknirnar voru gerðar.

Baird (1986) og Hennessey (1999) hafa bæði gert athuganir í kennslustofum á

meðvituðu námi. Baird komst að því að nemendur á framhaldsskólastigi geta fylgst

með og stýrt eigin námi en ýmis atriði, eins og námskrá sem er of stýrandi, kenn-

aravæntingar varðandi þátttöku nemenda, kennsluáætlanir og bekkjarstjórnun geta

unnið gegn því. Hennessey framkvæmdi rannsóknir sínar í barnaskóla og komst að

því að meðvitað nám er mögulegt meðal ungra krakka.

Það hefur verið von margra að náttúrufræðinám geti eflt rökhugsun, ekki síst

vegna kenninga Piaget um þróun rökhugsunar og eðli náttúruvísinda. Mismunandi

leiðir hafa verið farnar í rannsóknar- og þróunarstarfi um rökhugsun. Vonir eru

bundnar við langtíma rannsóknarverkefni, CASE (Cognitive acceleration in science

education), sem unnið hefur verið að á Bretlandi undanfama tvo áratugi. Rann-

sóknin hófst þegar Shayer og Adey (1981) ákváðu að meta rökhugsunarfærni skv.

Piaget og bera hana saman við þær kröfur um rökhugsun sem gerðar voru í því

náttúrufræðinámsefni sem notað var og þeirri námskrá sem þá var stuðst við.

Rannsóknin leiddi í ljós að nemendur voru oftast ekki í stakk búnir að takast á við

þær kröfur um rökhugsun sem náttúrufræðinámsefnið kallaði á. I staðinn fyrir að

breyta námskránni, sem kannski hefðu verið eðlileg viðbrögð, ákváðu Shayer og

Adey að búa til verkefnapakka (Intervention), sem er þannig uppbyggður að börn-

um á aldrinum 11-14 ára er kennt eftir honum á tveggja vikna fresti, allt að 15-16

verkefni á ári, í tvö ár. Æskilegt er að kennarar fari á námskeið um efnið og auk

þess fær hver skóli sérstakan stuðning.

Fimm forsendur liggja til grundvallar uppbyggingar kennslu CASE-pakkans og

eru þær byggðar á hugmyndum bæði frá Piaget og Vygotsky (Tafla 2). Verkefni

sem stuðla að eflingu rökrænnar hugsunar hafa verið að þróast smám saman í takt

við þróun kenninganna sem að baki búa (Adey 1999). Dæmi um viðfangsefni sem

tekin eru fyrir eru breytur og samband þeirra, hlutföll (proportionality) og tíðni.

Fyrst var gerð samanburðartilraun á árunum 1984-87, og þegar jákvæðar niður-

stöður lágu fyrir, var farið út í frekari þróun.

64