Uppeldi og menntun

						GUÐRUN  KRISTINSDOTTIR

TIU ARA BORN STANDA VEL AÐ VIGI

Athugun á færni, áhyggjum og lausnum barna

Norræn samanburðarathugun náði til 1850 tíu ára barna, foreldra peirra og kennara.

Athuguð var færni og aðstæður barnanna á heimili og í skóla svo og áhyggjur íslensku

barnanna og leiðirþeirra til lausna á vandamálum. Samanburður áfærni sýndi lítinn mun

milli landa. Umhverfi flestra barna stuðlaði að þroska þeirra og þau bjuggu yfirleitt yfir

margvíslegri færni og bjargráðum. Lítil tengsl voru milli fjölskyldustöðu ogfærni. Kynja-

munur komfram, t.d. er varðaði afstöðu til skólagöngu. Áhyggjur barna tengdust fremur

málefnum fjölskyldu en skóla.

Á síðari árum hefur athygli fræðimanna hvað snertir daglegt líf barna beinst í aukn-

um mæli að færni þeirra og styrk. Margslungið líf nútímabarna leiðir til aukinnar

áhættu fyrir þau ásamt því að þau hafa aukið svigrúm til athafna og fleiri valkosti en

áður gerðist. Með færni er þá átt við félagsleg og sálræn atriði sem birtast hjá einstak-

lingi í hæfni hans, þekkingu og viðhorfum sem hann nýtir til að mynda félagsleg

tengsl og viðhalda þeim og verður vikið nánar að þessu síðar. Áherslan á að athuga

félagslega færni og viðbrögð til að ráða fram úr álagi byggir á þeim skilningi að öll

börn verði fyrir félagslegu og tilfinningalegu álagi í uppvexti. Áhrifin af atburðum

daglegs lífs á börn ákvarðist af mörgu, meðal annars af því hve alvarlegir og viðvar-

andi srreituþættir eru í umhverfinu og af færni barnsins til að mæta neikvæðum af-

leiðingum af streitu og mótlæti. Greinin byggir á nokkrum atriðum úr niðurstöðum

rannsóknar á félagslegri færni og aðstæðum norrænna barna.

Óhætt er að fullyrða að áhugi hins opinbera á velferð og afkomu barna á Norður-

löndum er þó nokkur. Viljinn til að auka þekkingu á því sem stuðlar að og dregur úr

velferð barna er talsverður og margbreytilegur og hann birtist m.a. í fjölþættu rann-

sóknarstarfi sem norrænir samstarfsaðilar styrkja. Þar sem aðstæður barna á svæðinu

eru að ýmsu leyti sambærilegar án þess þó að vera eins, hafa menn haft talsverða trú á

gildi norrænna samanburðarathugana. Norræna ráðherranefndin ákvað 1993 að efna

til norrænnar samvinnu um rannsóknir á „Börnum í áhættuhópum". Með áhættu var

átt við arriði sem stofna börnum í tilfinningalegan eða félagslegan vanda eða draga úr

styrk þeirra og hæfhi til að komast vel af á þessum sviðum. Stóð hópur fræðimanna að

rannsókninni Oppvekstnettverk sem náði tíl tíu ára barna og stóð yfir í u.þ.b. 4 ár.

Liggur nú fyrir norræn skýrsla um rannsóknina (Backe-Hansen 1998). Hinn íslenski

hluti rannsóknarinnar nefndist Daglegar aðstæður ogfélagslegfærni barna}

1 Helga Ágústsdóttir félagsráðgjafi vann að öflun gagna. Rannsóknin var styrkt af Norrænu Ráðherranefndinni,

Rannís, Rannsóknarsjóði Kennaraháskóla íslands og félagsmálaráðuneytinu. Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar

lagði til starfsaðstöðu fyrir aðstoðarmann. I>essum aöilum og öðrum aðstoðarmönnum eru færðar sérstakar þakkir.

Uppeldi og menntun - Tímarit Kennaraháskóla íslands   9. árg. 2000                                                                     / /