Uppeldi og menntun

						TIU   ARA   BORN   STANDA  VEL  AÐ  VIGI

anburði við hin löndin (Schultz Jörgensen o.fl. 1998, 213 ). Það að barn sé jákvætt í

garð skólans annars vegar og hagi sér vel þar að mati kennarans hins vegar fer ekki

endilega saman. Hér kann að vera áhugaverður munur á skólabrag og menningu

milli landa.

Fleira verður ekki tíundað hér um samanburð almennra niðurstaðna, þó að

ýmislegt annað veki áhuga. Þetta á t.d. við um samanburð á aðstæðum fjölskyldn-

anna og hvernig þær tengjast mati á færniþáttum.7

Jákvæð útkoma meðal meginþorra barnanna beinir ekki athyglinni frá því sem

íþyngir börnum. Hér er þó ekki rúm til að fjalla um þau börn sem virðast eiga við

sérstök vandamál að stríða. Eitt atriði þessu skylt sem nær til heildarhópsins var

tekið til sérstakrar athugunar en það voru áhyggjur íslensku barnanna og hvernig

þau sögðust leysa vandamál. Næst verður skýrt frá þessari athugun.

ÁHYGGJUR OG LAUSNIR BARNA

Hugtakið áhyggjur vísar til neikvæðra hugsana eða ógnunar sem einstaklingnum

virðist aðsteðjandi, hann ímyndar sér hættuleg atvik og neikvæðar afleiðingar, jafn-

framt því sem hann reynir að finna leiðir til koma í veg fyrir hættu. Áhyggjur draga

úr getu einstaklingsins til að vinna úr tilfinningum og hafa neikvæð áhrif á geðslag

og persónulegt ástand. Áhyggjur hafa því þýðingu fyrir þroska barna og athafnir.

Trúlega álíta flestir fullorðnir að þeim beri að leitast við að létta sem mest af börn-

um álagi sem rekja má til stöðugra og mikilla áhyggna.

Áhyggjur barna hafa ekki verið rannsakaðar mikið og nýjar rannsóknir sem snúa

beinlínis að þeim eru fáar. Silverman, la Greca og Wasserstein (1995) athuguðu bæði

tíðni og styrk áhyggna og komust að raun um að flestar áhyggjur bandarískra barna

sem þeir rannsökuðu sneru að skóla, heilsufari og persónulegum áföllum. I rannsókn

Simon og Ward frá 1974, sem náði til yngri og eldri grunnskólabarna, tengdust flestar

áhyggjur barnanna fjölskyldu, tengslum við annað fólk og sambandi við skólann en

fátíðast var að áhyggjurnar sneru að dýrum, fjárhag og heilsufari. í báðum rannsókn-

um var byggt á svörum barnanna og virtust stúlkur hafa meiri áhyggjur en drengir.

Eina atriðið þar sem fram kom aldurstengdur munur í rannsókn Simon og Ward var

að yngri börnin höfðu bæði tíðari og meiri áhyggjur af fjármálum og skólagöngu en

börn á unglingastiginu. Grunnskólabörnin virtust hafa meiri áhyggjur en framhalds-

skólanemarnir sem rannsóknin náði einnig til. I þessum rannsóknum var samband

áhyggna og annarra aðstæðna barna ekki til athugunar.

í finnska og íslenska hlutanum af norrænu rannsókninni var spurt um áhyggjur

barnanna sjálfra. Þessi athugun var einn þeirra „útúrdúra" sem rannsóknarhópur-

inn ákvað frá upphafi að veita svigrúm til, allt eftir áherslum hvers lands. Val þessa

viðfangsefnis byggði á áhuga á því að athuga sérstaklega svör barnanna um þætti í

daglegu lífi. Þó að samanburðarrannsókn okkar sé fjölþætt er hún yfirlitskönnun.

Hún gefur af sér fjölmargar niðurstöður um færniþætti og aðstæður tíu ára barna

og fjölskyldna en eðli málsins samkvæmt verður það á kostnað dýptar. Því var

7   Um hið fyrrgreinda sjá Kristofersen 1998 , um hið síðarnefnda Guðrúnu Kristinsdóttur 1998.

84