Uppeldi og menntun

						GUÐRUN   KRISTINSDOTTIR

áhugi á að athuga einstök atriði nánar. Áhyggjur hafa talsvert verið athugaðar í

rannsóknum á börnum sem eiga við vanda að stríða en sjaldnar í rannsóknum er ná

til almenns þýðis barna. Þó er ljóst að við ýmsar aðstæður verða börn sem ekki hafa

verið greind með sérstök vandamál stundum gripin ótta eða þau búa við tímabund-

ið álag sem hamlar þroska þeirra og möguleikum til lífsfyllingar.

í rannsókninni á áhyggjum og lausnum var spurt: Hvaða áhyggjur hafa

íslensku tíu ára börnin og foreldrar þeirra? Eru tengsl milli áhyggna, færni og

daglegra aðstæðna? Hvert er mat barna, kennara og foreldra á þáttum er snerta

áhyggjur barnanna? Hvernig segjast börn leysa vandamál? Hvernig tengjast þessi

atriði öðrum niðurstöðum?

Börnin svöruðu spurningu um tíu áhyggjuefni, sjá töflu 1. Þau völdu milli

svarkostanna „aldrei, sjaldan, oft og mjög oft". Á spurningalista foreldra var einnig

spurt um áhyggjur, en áhyggjuefnin voru ekki samræmd. Það er ákveðinn veikleiki

en ákvörðun um að spyrja börn um áhyggjur og lausnir var tekin eftir að for-

eldralistinn var frágenginn.

Tengsl áhyggna og færni og tíðni þeirra

Athugað var hvort og að hvaða marki áhyggjur barnanna tengdust einstaklings-

bundnum þáttum.

Niðurstöður um börn sem sögðust hafa miklar áhyggjur og litlar voru bornar

saman. f ljós kemur að tíðni áhyggna tengist nokkrum einstaklingsbundnum þátt-

um öðrum fremur. Þannig mælast börn sem segjast hafa litlar áhyggjur, samanbor-

ið við börn með miklar áhyggjur, marktækt hærri á félagsfærni, bæði þegar börnin

leggja mat á hana sjálf (r =-0,19) og foreldrar þeirra ( r =-0,24), þau hafa sterkari

sjálfsmynd (r =-0,35), betri orðskilning (r =-0,24) og hegðunarvandi þeirra er fátíðari

að mati kennara (r =-0,25). Því meiri áhyggjur sem börnin segjast hafa því lægri er

sjálfsmynd þeirra og orðskilningur slakari. Því meiri áhyggjur sem börnin segjast

hafa því meiri hegðunarvandi er fyrir hendi að mati kennara.

Hins vegar var ekki marktæk fylgni við aðra þætti sem kennarar mátu, s.s.

skapgerð eða við nokkra þætti sem börnin svöruðu til um, þ.e. afstöðu barna til

námsgreina og skóla, tengsl við félaga og srjórnrót.

Spurningin um áhyggjur hljóðaði svo: „Hversu oft hefurðu áhyggjur af eftirfar-

andi atriðum". Flest segjast börnin „stundum" eða „aldrei" hafa áhyggjur af þeim

atriðum sem um var spurt. Þetta á við um 62-92% barnanna eftir áhyggjuefnum.

Um það bil 10% barnanna segjast hafa talsverðar áhyggjur og af ýmsum atriðum. Af

þessu sést aðflest börnin segjast stundum eða aldrei hafa áhyggjur. Þetta samrýmist áður-

greindum niðurstöðum sem sýna að kennarar, foreldrar og börn í þessari athugun

leggja yfirleitt fremur jákvætt mat á aðstæður barnanna.

Hvað vekur mestar og minnstar áhyggjur?

Ef eingöngu er litið til þeirra svara er gefa til kynna minnstar og mestar áhyggjur

(svarið „stundum" sem hafði hæst meðaltal ekki tekið með) eru svörin eftirfarandi,

sýnd í hlutfallstölum:

85